Ὅσοι δέ, δέν μεταχειρίζονται τήν αἴσθησιν, καί τήν μετά τήν αἴσθησιν ἀκολουθοῦσαν θεωρίαν τῆς κτίσεως, καί Γραφῆς, διά νά ἀναβαίνωσι δι’ αὐτῶν εἰς τήν γνῶσιν καί ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, τοῦ ταύτην λαλήσαντος, καί ἐκείνην κτίσαντος· ἀλλά, ἤ μεταχειρίζονται τήν θεωρίαν τούτων διά δόξαν ἀνθρωπίνην, καί διά νά θαυμάζωσι καί νά ἐντρυφῶσιν εἰς τά φθαρτά κάλλη τῶν κτισμάτων, καί διά τέλη ἄλλα σωματικά· ἤ ἐναπομένουσιν εἰς μόνους τούς μερικούς λόγους τῶν κτισμάτων, καί τῶν Γραφῶν, καί περαιτέρω νά προβῶσιν ἀμελοῦσι, μή ἀναβαίνοντες εἰς τόν καθόλου καί περιεκτικώτατον λόγον τῶν ὄντων, ὅς ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία, δι’ ἧς τά ὄντα γινώσκονται, κατά τόν ἅγιον Μάξιμον, καί ἐν ᾗ πάντες οἱ λόγοι τῶν ὄντων εἰσίν. «Ὁ Θεός γάρ φησιν ὁ Σολομών, τῇ σοφίᾳ ἐθεμελίωσε τήν γῆν· καί ἡνίκα ἡτοίμαζε τόν οὐρανόν, συμπαρήμην αὐτῷ, ἤμην παρ’ αὐτῷ ἁρμόζουσα» (Παροιμ. γ’ 19). Καί ὁ μέγας Βασίλειος· «Εἰσί τινες σοφίας λόγοι τῆς ἀρχεγόνου, τῆς πρό πολλῶν ἄλλων ἐν τῇ δημιουργίᾳ συγκαταβληθείσης τῇ κτίσει» (Εἰς τήν ἀρχήν τῶν Παροιμ.) Μᾶλλον δέ οἱ μή ἀναβαίνοντες διά τῶν ἐν τῇ κτίσει, καί τῇ Γραφῇ λόγων, εἰς τόν ἐνυπόστατον Λόγον τοῦ Θεοῦ, μηδέ ἀγαπῶντες αὐτόν, «Δι’ οὗ τά πάντα ἐγένετο» (Ἰωάν. α’, 3), καθώς κάμνουσιν οἱ κατά κόσμον περισσότεροι φιλόσοφοι· οὗτοι, λέγω, πάντες, παρά τόν σκοπόν τοῦ δημιουργοῦ τῆς κτίσεως, καί τοῦ δοτῆρος τῶν Γραφῶν πράττουσι· καί τούτων ἡ θεωρία, κατά τόν ὑψίνουν, καί θεωρητικώτατον Κάλλιστον, ἀποπέφυκεν, ἤτοι παρά φύσιν ἐστί. Διότι μεταχειρίζεται τά μέσα ὡς τέλη, καί τά ἕνεκά του, ὡς οὗ ἕνεκα· καί ἀκολούθως, διά τί ἀγαπᾷ τά δῶρα περισσότερον τοῦ δοτῆρος, καί τά κτίσματα περισσότερον τοῦ κτίστου, ὡς λέγει ὁ ἱερός Αὐγουστῖνος (Ἐγχειρ. κεφ. κς’). Ἡ γάρ κτίσις, καθώς δέν ἐκτίσθη δι’ ἑαυτήν, ἀλλά διά τήν θεωρίαν, καί δόξαν τοῦ κτίστου της, οὕτω δέν εἶνε πρέπον οὔτε νά θεωρῆται, καί νά θαυμάζηται δι’ ἑαυτήν, ἀλλά διά τόν αὐτῆς κτίστην· καθώς καί τό κάτοπτρον, δέν βλέπει τις δι’ ἑαυτό, ἀλλά διά τό ἐν αὐτῷ ἐμφαινόμενον. Κατά δεύτερον δέ τέλος, καί σκοπόν ὑφειμένον, κατασκευάσθησαν τά αἰσθητήρια, διά νά δύνηται καί τό σῶμα, καθ’ ὑλικόν, νά ἀπολαμβάνῃ, διά μέσου αὐτῶν, τήν ὑλικήν του τροφήν, αὔξησιν, καί ζωήν. Κατά ἀλήθειαν, ἐγώ δέν ἠξεύρω ποῖον νά θαυμάσω περισσότερον, τό ἀνάκτορον τό τόσον τεχνικόν, ἤ τόν βασιλέα ὅστις κατοικεῖ; καί ἀπό τῶν δύο ὅμως περισσότερον πρέπει νά ὑπερθαυμάσω τόν ἀριστοτέχνην τους, καί δημιουργόν, ὅστις μετά τοσαύτης σοφίας τά ἔκτισε, καί μετ’ ἄλλης τόσης τά ἥνωσεν.
ΠΗΓΗ: Ἀπό τό πρῶτο κεφάλαιο τοῦ βιβλίου: «ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ» πού περιέχεται στό βιβλίο: «ΠΑΤΕΡΙΚΟΝ ΘΗΣΑΥΡΙΣΜΑ», τοῦ Γέροντος Χρύσανθου Σκουρτανιώτου Μοναχοῦ, τοῦ αὐταδέλφου αὐτοῦ Γερασίμου Ἱερομονάχου καί τῆς Συνοδείας αὐτοῦ. ΚΕΡΑΣΙΑ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ 1974 (Σ. 385 – 386).
Ἡ Εκόνα τοῦ κειμένου, ἔχει τεθεῖ ἀπό τόν συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.
