ΕΥΕΡΓΕΝΤΙΝΟΣ ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΛΑ’
Μετά θάνατον δέν ὑπάρχει συγχώρησις, ἐκτός τῶν πάρα πολύ ἐλαφρῶν ἁμαρτημάτων· ἀλλά καί τούτων μετά μεγίστης δυσκολίας. Αὐτός, τόν ὁποῖον αἱ πράξεις του κατέστησαν ἄξιον τῆς κολάσεως, εἶναι ἀδύνατον νά ἐξέλθῃ ποτέ ἐξ αὐτῆς.
Ὁ Κύριος λέγει εἰς τό Ἱερόν Εὐαγγέλιον· «περιπατεῖτε ἕως τό φῶς ἔχετε» (Ἰωάν. ιβ’ 35). Ἐπίσης διά τοῦ Προφήτου λέγει· «καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου καί ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας ἐβοήθησά σοι» (Ἡσ. μθ’ 8). Αὐτό τό ρητόν τοῦ Προφήτου ἑρμηνεύων ὁ Ἀπόστολος λέγει· «ἰδού νῦν καιρός εὐπρόσδεκτος, ἰδού νῦν ἡμέρα σωτηρίας» (Β’ Κορ. ς’ 2). Παράλληλον νόημα ἐκφράζει καί ὁ σοφός Σολομών, ὅταν λέγῃ· «πάντα ὅσα ἄν εὕρῃ ἡ χείρ σου τοῦ ποιῆσαι, ὡς ἡ δύναμίς σου ποίησον, ὅτι οὐκ ἔστι ποίημα καί λογισμός καί γνῶσις καί σοφία ἐν Ἅδη, ὅπου σύ πορεύη ἐκεῖ» (Ἐκκλ. θ’ 10).
Ἀπό ὅλας αὐτάς τάς βιβλικάς μαρτυρίας ἀποδεικνύεται ὁλοφάνερα, ὅτι μέ τήν ἠθικήν κατάστασιν πού θά ἐξέλθῃ ὁ ἄνθρωπος τοῦ παρόντος κόσμου, μέ αὐτήν θά ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τοῦ ἀδεκάστου Δικαστηρίου, διά νά κριθῇ.
Ἐν τούτοις πρέπει νά γνωρίζῃ κανείς, ὅτι ἀπαλλάσσονται οἱ ἀποθανόντες ἀπό μερικά ἐλαφρά καί ἄνευ ἠθικῆς βαρύτητος ἁμαρτήματα, διά τῶν προσευχῶν, τῶν ἐλεημοσυνῶν, τῶν προσφορῶν καί τῆς Θείας Λειτουργίας, τά ὁποῖα ὑπέρ αὐτῶν ἐπιτελοῦσιν οἱ ζῶντες. Ἡ ὑπέρ αὐτῶν φιλάδελφος προσπάθεια τῶν ζώντων, ἐνισχυομένη καί ἀπό διαφόρους ἄλλας καλάς πράξεις, πού ἐτέλεσαν οὗτοι ἐν ὅσῳ ἔζων, δύναται νά ἀξιώσῃ συγχωρήσεως τάς ψυχάς τῶν τεθνεώτων ἀπό τά ἐλαφρά πταίσματα.
Π έ τ ρ ο ς
Ἐπιθυμῶ, σέ παρακαλῶ, νά μάθω καί τοῦτο· αὐτοί, πού ὁπωσδήποτε, λόγῳ τῶν ἁμαρτιῶν των, ἐρρίφθησαν εἰς τό πῦρ τῆς γεέννης, πρέπει νά θεωρήσωμεν, ὅτι διαρκῶς θά καταφλέγωνται;
Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς
Αὐτό εἶναι τελείως ἀληθές καί δέν χωρεῖ ἐπ’ αὐτοῦ οὐδεμία ἀμφιβολία. Διότι, ὅπως ἀκριβῶς δέν θά τελειώσῃ ποτέ ἡ χαρά τῶν δικαίων καί καλῶν ἀνθρώπων, τοιουτοτρόπως δέν θά ὑπάρξῃ καί τέλος τῆς τιμωρίας τῶν κακῶν καί πονηρῶν. Αὐτός δέ οὗτος ὁ Κύριος, ὅστις εἶναι ἡ Ἀλήθεια, εἶπε περί αὐτῶν εἰς τό Ἱερόν Εὐαγγέλιον Του· «ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δέ δίκαιοι εἰς ζωήν αἰώνιον» (Ματθ. κε’ 46).
Ἐφ’ ὅσον λοιπόν αὐτό, πού ὑπεσχέθη εἰς τούς καλούς καί ἐναρέτους ἀνθρώπους, εἶναι ἀληθές, ἐξυπακούεται, ὅτι καί ἡ ἀπειλή πρός τούς κακούς καί πονηρούς δέν θά διαψευσθῇ· διότι καί εἰς τάς δύο περιπτώσεις ὑφίσταται ὡς δικαία καί ἀληθής συνέπεια ἡ αἰωνιότης. Ἐάν δέ κανείς ἔχῃ τήν γνώμην καί λέγει, ὅτι ὁ Θεός εἶναι ἐκ φύσεως ἀγαθός καί φιλάνθρωπος, ὥστε νά μή πραγματοποιήσῃ τήν ἀπειλήν Του, ἄς γνωρίζῃ, ὅτι ἐφ’ ὅσον λέγει, ὅτι ὁ Θεός, ὡς ἐλεήμων, θά συγχωρήσῃ τά πάντα, διακηρύσσει Αὐτόν ψεύστην, ὡς πρός τήν θείαν Αὐτοῦ Δικαιοσύνην, πρᾶγμα πού εἶναι τελείως ἐπικίνδυνον καί νά τό σκεφθῇ κανείς.
Π έ τ ρ ο ς
Θέλω νά μάθω, πῶς εἶναι δίκαιον νά τιμωρηθῇ μέ ἀτελεύτητον κόλασιν, τό πταῖσμα, πού διέπραξε μέν ὁ ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἐτελείωσε.
Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς
Ἐάν ὁ δικάζων τόν ἄνθρωπον οὐράνιος Κριτής ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν Του μόνον τάς πράξεις, αὐτάς καθ’ ἑαυτάς, καί ὄχι κυρίως τάς ἐν τῇ καρδίᾳ τοῦ ἀνθρώπου διαθέσεις, ὀρθῶς θά ὑπέθετες τοῦτο. Οἱ ἄδικοι βεβαίως ἁμαρτάνουν καί τελειώνει κάποτε ἡ ἁμαρτία των, διότι καί ἡ ζωή των περιορίζεται μέσα εἰς τά στενά σύνορα τοῦ χρόνου· θά ἤθελαν ὅμως νά μή εἶχε τέλος ἡ ζωή των, διά νά ἁμαρτάνουν ἀτελείωτα. Ἀπό τό γεγονός δέ, ὅτι ποτέ δέν σταματοῦν, ἐν ὅσῳ ζοῦν, νά ἁμαρτάνουν, γίνεται φανερόν, ὅτι ἐπιθυμοῦν νά ζοῦν παντοτινά εἰς τήν ἁμαρτίαν.
Ὡς ἐκ τούτου φανερώνεται, ὅτι ἡ Δικαιοσύνη τοῦ Θεοῦ εἶναι ἀκριβής καί ἀπόλυτος, ὅταν Οὗτος παρέπεμψεν εἰς τήν ἀτελεύτητον κόλασιν αὐτούς πού οὔτε ἐσταμάτησαν, οὔτε ποτέ ἠθέλησαν νά σταματήσουν, κατά τό παρόν στάδιον τῆς ζωῆς των, ἀπό τοῦ νά ἁμαρτάνουν.
Π έ τ ρ ο ς
Κανείς ὅμως δίκαιος καί ἐνάρετος δέν εὐχαριστεῖται ἀπό τήν πρός τόν συνάνθρωπόν του σκληρότητα· ἀλλά καί ὅταν ἕνας δοῦλος σφάλῃ ἀπέναντι δικαίου δεσπότου, δι’ αὐτόν καί μόνον τόν λόγον μαστιγώνεται, διά νά διορθωθῇ. Πῶς ὅμως πρέπει νά ἐξηγήσωμεν τήν περίπτωσιν τῆς αἰωνίου καί ἀτελευτήτου κολάσεως τῶν ἁμαρτωλῶν; Ἐφ’ ὅσον δηλαδή οἱ ἁμαρτωλοί δέν διορθώνονται, τότε πρός τί νά καταφλέγωνται διαρκῶς ἀπό τό πῦρ τῆς κολάσεως;
Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς
Ὁ παντοδύναμος Θεός δέν εὐχαριστεῖται ἀπό τήν τιμωρίαν τῶν ἁμαρτωλῶν, διότι εἶναι φύσει εὔσπλαγχνος· ὡς δίκαιος ὅμως Κριτής καί τιμωρός τῶν ἀδίκων πράξεων οὐδέποτε ἐν τῇ αἰωνιότητι παραιτεῖται τῆς τιμωρίας τῶν ἀδίκων καί ἁμαρτωλῶν. Ὅλοι οἱ ἄδικοι, οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῆς ἁμαρτίας των παρεδόθησαν εἰς τήν αἰώνιον κόλασιν, τιμωροῦνται ὑπό τῆς ἰδίας των ἀνομίας.
Ἐνῷ δέ οἱ ἄδικοι καί ἁμαρτωλοί καταφλέγονται, ὅλοι οἱ δίκαιοι, πού εὑρίσκονται πλησίον τοῦ Θεοῦ, βλέπουν μετ’ εὐγνώμονος θαυμασμοῦ εἰς μέν τούς ἑαυτούς των τήν Χάριν, τήν ὁποίαν παρά Θεοῦ ἀπήλαυσαν, εἰς δέ τούς κολαζομένους ἁμαρτωλούς τήν φρίκην τῆς κολάσεως, τήν ὁποίαν ἀπέφυγον· οὕτω δέ πως θεωροῦντες τήν ἀντίθεσιν μεταξύ κολάσεως καί ἀμοιβῆς αἰσθάνονται, πάντοτε, ἀτελευτήτως, ὅτι εἶναι κυρίως χρεῶσται εἰς τήν Θείαν Χάριν, πού τούς ἠξίωσε τοιούτου κέρδους.
Π έ τ ρ ο ς
Καί πῶς, ἐνῷ εἶναι Ἅγιοι, δέν εὔχονται ὑπέρ τῶν ἐχθρῶν των, τούς ὁποίους, τότε, θά βλέπουν νά καίωνται;
Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς
Οἱ Ἅγιοι, Πέτρε, εὔχονται ὑπέρ τῶν ἐχθρῶν τότε μόνον, ὅταν εἶναι δυνατόν ἡ καρδία των νά ἐπιστρέψῃ εἰς τήν καρποφορίαν τῆς μετανοίας καί νά σωθῇ δι’ αὐτῆς, δηλαδή εἰς τήν παροῦσαν ζωήν. Αὐτό εἶναι καί τό νοήμα τῆς Δεσποτικῆς ἐντολῆς, νά προσευχώμεθα ὑπέρ τῶν ἐχθρῶν μας (τῶν κακῶς μεταχειριζομένων ἡμᾶς καί διωκόντων ἡμᾶς (Ματθ. ε’ 44). Τήν ἐντολήν αὐτήν, ἑρμηνεύων ὁ οὐρανοβάμων Ἀπόστολος, λέγει νά προσευχώμεθα ὑπέρ τῶν ἐχθρῶν μας «διά νά δώσῃ εἰς αὐτούς ὁ Θεός μετάνοιαν, νά γνωρίσουν τήν ἀλήθειαν καί νά ξεφύγουν τήν παγίδα τοῦ διαβόλου, διά τῆς ὁποίας τούς ἔχει αἰχμαλωτίσει εἰς τό θέλημά του» (Β’ Τιμ. β’ 25 – 26).
Ὅταν ὅμως δύνανται πλέον νά τούς ἐπιστρέψουν ποτέ ἀπό τά ἔργα τῆς ἀνομίας πρός τήν δικαιοσύνην, τότε ποῖον ἀποτέλεσμα θά ἔχῃ ἡ ὑπέρ αὐτῶν προσευχή; Εἶναι τόσον ἄσκοπον καί ἀνωφελές, ὡς τό νά προσεύχωνται ὑπέρ τοῦ διαβόλου καί τῶν ὑπηρετῶν του, οἱ ὁποῖοι ἤδη ἔχουν καταδικασθῆ εἰς τήν αἰώνιον κόλασιν. Δι’ αὐτόν ἀκριβῶς τόν λόγον δέν προσεύχονται πλεόν οἱ Ἅγιοι ἄνδρες ὑπέρ ἀνθρώπων ἀπίστων, πού ἀπέθαναν εἰς τήν ἀσέβειαν καί διά τούς ὁποίους γνωρίζουν, ὅτι ἀπεχωρίσθησαν ἀπό τήν Ἐκκλησίαν καί προορίζονται διά τήν αἰώνιον κόλασιν, διά νά μή ἐξατμισθῇ ἡ ἀξία καί ἡ ὑπόληψις τῆς προσευχῆς ἐνώπιον τοῦ Δικαίου Κριτοῦ.
Ἐάν λοιπόν οἱ δίκαιοι δέν συμπαθοῦν, ἐν ὅσῳ ζοῦν, τούς ἀπίστους, ποῦ ἀποθνῄσκουν ἐν τῇ ἀπιστίᾳ των, ἄν καί δέν εἶδον αὐτούς ἀκόμη νά βασανίζωνται σωματικῶς εἰς τήν κόλασιν, πόσον βεβαίως δέν θά συμπαθήσουν τούς ἀνόμους, ὅταν πλέον ἴδουν ὁλοκληρωθεῖσαν τήν τιμωρίαν των, κατά τήν πέραν τοῦ τάφου ζωήν, τούς δέ ἑαυτούς των διαφυγόντας ἀπό κάθε πάθος καί φθοράν καί καθ’ ὁλοκληρίαν συμπνευματωθέντας μέ τό ὑψηλόν νόημα καί τήν θείαν ἔννοιαν τῆς δικαιοσύνης;
Τότε, κατά τήν πέραν τοῦ τάφου ζωήν, οἱ λογισμοί καί αἱ σκέψεις τῶν δικαίων θά ἔχουν τελείως ἐναρμονισθῆ μέ τό θέλημα καί τήν περί τῶν ἀνόμων ἀπόφασιν τοῦ Δικαίου Κριτοῦ· δι’ αὐτό καί δέν θά τολμοῦν νά ἐνοχλήσουν διά τῶν ἱκεσιῶν των τόν Κύριον, ἐφ’ ὅσον ἡ τοιαύτη ἱκεσία των δέν θά συμφωνῇ μέ τήν ἐνδόμυχον ἀκριβοδικαίαν διάθεσιν Ἐκείνου.
Π έ τ ρ ο ς
Δέν ἔχω οὐδεμίαν ἀντίρρησιν, διότι ἡ ἐξήγησις τήν ὁποίαν μοῦ ἔδωσες, ἐπί τῆς ἀπορίας μου, ὑπῆρξε σαφής. Ἕνα ἀκόμη ζητῶ νά μάθω· πῶς ἡ ψυχή, ἐνῷ εἶναι ἀθάνατος, λέγομεν, ὅτι ἀποθνῄσκει εἰς τό αἰώνιον πῦρ;
Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς
Ἐπειδή ἡ ζωή εἰς δύο περιπτώσεις κυριολεκτεῖται, ἑπόμενον εἶναι νά ἐννοήσωμεν καί τόν θάνατον εἰς δύο περιπτώσεις· ἄλλο πρᾶγμα εἶναι τό νά ζῶμεν ἐν Θεῷ, δηλαδή εἰς περιοχήν μακαριότητος καί κατά Θεόν εὐτυχίας, καί ἄλλο νά ζῶμεν ὅπως ἀκριβῶς ἐδημιουργήθημεν καί ἐπλάσθημεν, δηλαδή κατά τούς βιολογικούς ὅρους τῆς φύσεως, ὡς ἔμβια ὄντα. Συμφώνως λοιπόν πρός αὐτά καί ἡ ψυχή εἶναι καί θνητή καί ἀθάνατος. Καί θνητή μέν εἶναι, ὅταν παύση νά ζῇ τήν κατά Θεόν μακαρίαν ζωήν, ἀθάνατος δέ, ἐφ’ ὅσον ζῇ πνευματικῶς.
Ἐν συμπεράσματι λέγομεν: Ἡ ψυχή οὐδέποτε δύναται νά χάσῃ τήν ἐκ τῆς φυσικῆς της ὑποστάσεως προερχομένην ζωήν(¹) οὔτε καί ὅταν ἀκόμη καταδικασθῆ, λόγῳ τῶν ἐν τῷ βίῳ ἁμαρτιῶν, εἰς τήν αἰώνιον κόλασιν, ἡ ὁποία εἶναι θάνατος, διότι στερεῖται ἡ ψυχή τῆς μακαριότητος τῆς μετά τοῦ Θεοῦ ἐπικοινωνίας. Καταδικασθεῖσα ἡ ψυχή εἰς τόν οὕτω πως ἐννοούμενον θάνατον, τήν αἰώνιον κόλασιν δηλαδή, δέν ἔχασε τήν ἱκανότητα νά ζῇ ὡς πνεῦμα (διότι τό πνεῦμα εἶναι αἰώνιον καί ἀθάνατον), ἀλλ’ ἐστερήθη διά παντός τῆς πανευφροσύνου μακαριότητος. Δι’ αὐτό καί ἐπιτρέπεται νά ἐννοήσωμεν, ὅτι ἡ ψυχή, τιμωρουμένη, ὑφίσταται ἀθάνατον θάνατον, ἀφάνειαν ἀνεξαφάνιστον καί ἀτελείωτον τέλος.
(¹) Ἡ ἀθανασία τῆς ψυχῆς συνιστᾷ φυσικήν κατάστασιν αὐτῆς, λόγῳ τῆς οὐσίας αὐτῆς.
Πηγή: ΕΥΕΡΓΕΝΤΙΝΟΣ (ΤΟΜΟΣ Δ’). Ἑπιμελείᾳ Βίκτωρος Ματθαίου Καθηγουμένου τῆς ἐν Κρονίζῃ Κουβαρᾶ Ἀττικῆς Ἱερᾶς καί σεβασμίας Δεσποτικῆς Μονῆς Μεταμορφώσεως του Σωτῆρος. Ἀθῆναι 1966 (σελ. 504).
Ἡ εἰκόνα τοῦ θέματος, ἔχει τεθεῖ ἀπό τόν συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.
