Ἀπό τόν βίον τοῦ Ὁσίου καί Θεοφόρου πατρός ἡμῶν ΠΑΪΣΙΟΥ τοῦ Μεγάλου (ΙΟΥΝΙΟΥ ΙΘ’)
Μίαν φοράν ὁ θεῖος Παΐσιος, ἐνῷ προσηύχετο εἰς τό κελλίον του, παρουσιάσθη ὁ Χριστός μέ δύο Ἀγγέλους εἰς αὐτόν, καθώς παρουσιάσθη καί εἰς τόν Πατριάρχην Ἀβραάμ, καί τοῦ λέγει· χαίροις, Παΐσιε· σήμερον πρέπει νά μᾶς φιλοξενήσῃς. Ὁ δέ Παΐσιος, κατά μίμησιν τοῦ Πατριάρχου, τούς ἐδεξιώθη προθύμως, πλήν δέν ἐπεμελεῖτο νά ἑτοιμάσῃ φαγητά καί ποτά, ὡς ἐκεῖνος, ἀλλ’ ἐφιλοξένησε τόν πανταχοῦ παρόντα μέ γνώμην καθαράν· ἔπειτα χύσας ὕδωρ μέσα εἰς τόν νιπτῆρα, ἔνιψεν, ὦ τοῦ θαύματος, διά τήν ἄκραν συγκατάβασιν τοῦ Κυρίου! τούς ἀχράντους πόδας Του· ἐνῷ δέ ὁ Παΐσιος ἐπεμελεῖτο προθύμως τήν φιλοξενίαν, ὁ Σωτήρ ἐδείκνυεν εἰς αὐτόν φιλανθρώπως τήν μεγάλην ἀγάπην Του· ἐπειδή δέ ἀπό τά καλά τῆς φιλοξενίας δέν εἶναι ἄλλο τι καταδεκτικώτερον, ἀπό τό νά πλύνῃ τις τούς πόδας ἐκείνων, οἵτινες ἔρχονται πρός αὐτόν, διά τοῦτο ἐτέλεσεν καί αὐτό ὁ Παΐσιος(¹)· ὁ δέ Κύριος εἰπών πρός αὐτόν, «εἰρήνη σοι τῷ ἐκλεκτῷ μου θεράποντι», ἔγινεν ἄφαντος. Ὁ δέ θεῖος Παΐσιος, φλεγόμενος ἀπό τόν θεῖον ἔρωτα τῆς συνομιλίας του καί μιμούμενος τόν Κλεώπαν, ἔχων δέ ὡς ἐκεῖνος καιομένην τήν καρδίαν καί δυσκολοκράτητον, ἔδραμεν εἰς τό ὕδωρ ἐκεῖνο τό ἀπόνιμμα τῶν ποδῶν Του (τό ὁποῖον ἄφησεν ὁ Σωτήρ ὡς μέγα τι καί ἀξιόλογον πρᾶγμα), καί ἔπιε αὐτό προθύμως μέ μεγάλην ἐπιθυμίαν, ἀφήνων ὀλίγον τι διά τόν μαθητήν του, ὁ ὁποῖος ἔλειπεν εἰς τήν Αἴγυπτον.
Ὅταν λοιπόν ὁ μαθητής ἐκεῖνος ἐπέστρεψε κατάκοπος ἀπό τήν ὁδοιπορίαν, τοῦ εἶπεν ὁ Ὅσιος· ὕπαγε, τέκνον, εἰς τόν νιπτῆρα καί πίε τό ὕδωρ, ὅπου ἔχει μέσα, διά νά σβύσῃς τήν δίψαν ὅπου ἔχεις ἀπό τό καῦμα τοῦ ἡλίου. Ὁ δέ μαθητής εἰπών, ὅτι θέλει κάμει τήν προσταγήν του, ἔλεγε καθ’ ἑαυτόν· ἐγώ ἦλθον μέ τόσον καῦμα, ὁ δέ γέρων, ἀντί νά μέ στείλῃ εἰς τήν βρύσιν νά πίω ὕδωρ καθαρόν καί δροσερόν, μέ προστάζει ἀδιακρίτως νά πίω τό ὕδωρ τοῦ νιπτῆρος, τό ὁποῖον εἶναι ἀπόνιμμα; Ταῦτα ἐσυλλογίζετο ὁ μαθητής, ὁ δέ Ὅσιος τοῦ εἶπε πάλιν· ὕπαγε, τέκνον, εἰς τόν νιπτῆρα καί πίε· ὁ δέ μαθητής, ὑπάγω, εἶπεν, ἀλλά δέν ἐπῆγεν. Διά τρίτην φοράν ἀκόμη τοῦ εἶπεν ὁ Ὅσιος νά πίῃ, ἀλλά δέν ὑπήκουσεν. Τότε τοῦ εἶπεν ὁ Ὅσιος· ἀπέλαβες, ὦ τέκνον, τήν πληρωμήν τῆς παρακοῆς σου· διότι ἐστερήθης τά θεῖα χαρίσματα. Ταῦτα ἀκούσας ὁ μαθητής ἐλυπήθη πολύ, καί δραμών εἰς τόν νιπτῆρα δέν εὗρε τίποτε, ὅθεν εἶπεν εἰς τόν γέροντα· δέν εὑρίσκω, πάτερ, ὕδωρ εἰς τόν νιπτῆρα διά νά πίω. Ὁ δέ θεῖος Παΐσιος εἶπε πρός αὐτόν· πῶς εἶναι δυνατόν νά εὕρης, ἀφοῦ ἔκαμες ἀνάξιον τόν ἑαυτόν σου; διότι φυσικά ἡ παρακοή ἀποδιώκει ἀπό τόν παρήκοον τό χάρισμα, καθώς καί ἡ ὑπακοή προξενεῖ τοῦτο εἰς τόν ὑπήκοον.
Λυπούμενος ὁ μαθητής εἰς ταῦτα ὅπου ἤκουσεν, ἠρώτα ποῖον ἦτο τό μέγα ἐκεῖνο χάρισμα, τό ὁποῖον ἐστερήθη καί πῶς ἐξηφανίσθη τό ὕδωρ ἀπό τόν νιπτῆρα. Τότε ὁ Ὅσιος διηγήθη εἰς αὐτόν ὅλα τά γενόμενα, καθώς τά προείπομεν, λέγων ἀκόμη καί τοῦτο· ἐπειδή ἔμεινες εἰς τήν παρακοήν καί δέν κατεδέχθης νά πίῃς ἐκεῖνο τό ὕδωρ, τό ὁποῖον ἐπροστάχθης τρεῖς φοράς, διά τοῦτο κατέβη ἀπό τόν οὐρανόν Ἄγγελος Κυρίου, ὅστις λαβών μέ κάθε εὐλάβειαν εἰς τάς χεῖράς του τό ἱερόν ἐκεῖνο ἀπόνιμμα, ἀνέβη πάλιν εἰς τόν οὐρανόν. Ἀκούσας ὁ μαθητής ταῦτα ἔφριξε καί ἐτρόμαξεν εἰς τό διήγημα, ἔμεινε δέ ὥραν πολλήν ἄφωνος· ἔπειτα ἐρχόμενος εἰς τόν ἑαυτόν του ἔκλαιε καί ὠδύρετο διά τήν συμφοράν του φωνάζων θρηνωδῶς· ἀλλοίμονον εἰς ἐμέ τόν πανάθλιον! πόσον μέγα ἀγαθόν ἔχασα! ποῖος φθονερός δαίμων δέν μέ ἄφησε νά τό ἀπολαύσω! Ἀφοῦ μέ τοιούτους λόγους ἔκλαυσε τόν ἑαυτόν του καί μετενόησε, ἐζήτει μετά δακρύων νά εὕρῃ ἔλεος· εὐσπλαγχνισθείς δέ αὐτόν ὁ Ὅσιος τοῦ εἶπεν: Ὁ Ἀδάμ, τέκνον μου, διά τήν παρακοήν του ἐξέπεσεν ἀπό τόν Παράδεισον καί ἀντί τῆς αἰωνίου ζωῆς ἀπέκτησε τόν θάνατον, ὡς ἀνάξιος δέ τῆς δόξης ἐκείνης καί τῶν ἀγαθῶν ἐκείνου ἔγινεν ἐξόριστος. Τοιουτοτρόπως καί σύ· διότι παρήκουσας τήν ἐντολήν μου, ἐξέπεσες ἀπό τήν χάριν τήν ὁποίαν ἔμελλες νά ἀπολαύσῃς· ἐπειδή ὅμως λυπεῖσαι πικρῶς καί μετανοεῖς, ἐγέρθητι ἀπό τό πτῶμα τῆς παρακοῆς καί κάμε ὑπακοήν, ἐξιλέωσαι θερμῶς τόν Θεόν καί ζήτησον παρ’ αὐτοῦ τήν συγχώρησίν σου, ὅτι ὁ Θεός εὐσπλαγχνίζεται τούς μετανοοῦντας καί ἐλεεῖ ἐκείνους, οἵτινες τόν παρακαλοῦν. Οὕτω παρηγορήθη ὁ μαθητής ἀπό τούς λόγους τοῦ γέροντός του καί ὑπέμεινεν.
Μετ’ ὀλίγον καιρόν, ἐνθυμούμενος πάλιν τό κακόν τό ὁποῖον ἔπαθεν, ἐλυπεῖτο ὑπερβολικά καί δέν εἶχε παρηγορίαν. Ὅθεν πηγαίνει πάλιν εἰς τόν γέροντά του καί τοῦ λέγει· δέν ἔχω, Πάτερ, ἄνεσιν ἀπό τούς λογισμούς παντελῶς καί καθώς ἐνθυμηθῶ τήν χάριν τήν ὁποίαν ἔχασα, κλαίω ἀπαρηγόρητα τήν δυστυχίαν μου καί τί νά κάμω δέν ηξεύρω· διότι βυθίζομαι ἀπό τούς λογισμούς εἰς ἀπελπισίαν· μόνον δός μοι τήν ἄδειαν νά ὑπάγω εἰς κανένα δοκιμώτατον γέροντα, εἰς ὅποιον σοῦ φαίνεται εὔλογον, μήπως εὕρω ἄνεσιν ἀπό τούς λογισμούς καί ἐλευθερωθῶ ἀπό τήν θλῖψιν μου. Ὁ δέ θεῖος Παΐσιος λαβών ὀλίγον ἄρτον τόν ἔδωκεν εἰς τόν μαθητήν καί τοῦ εἶπε· λάβε τοῦτον τόν ἄρτον καί ὕπαγε εἰς τήν δεῖνα πόλιν· κοντά δέ εἰς τό τειχόκαστρον τῆς πόλεως ταύτης, εἰς τά δεξιά μέρη, θέλεις εὕρει πτωχόν τινα ἄνθρωπον, καθήμενον ἐπάνω εἰς τήν κόπρον, λιθοβολούμενον ἀπό τά παιδία καί καταγελώμενον. Δός λοιπόν εἰς αὐτόν τόν ἄρτον καί θέλεις ἀκούσει θεοπρεπῶς ἀπό αὐτόν τά συμφέροντα εἰς σέ.
Λαβών λοιπόν τόν ἄρτον ὁ μαθητής παρευθύς ἐκίνησε καί ἀπελθών εἰς τήν χώραν ἐκείνην, εὗρε τόν θεῖον ἐκεῖνον ἄνθρωπον. Ἐνῷ ὅμως ἐπρόσμενε νά παύσουν οἱ λιθοβολισμοί τῶν παιδίων καί τότε νά πλησιάσῃ εἰς αὐτόν, ἐκεῖνος βλέπων τόν Μοναχόν τοῦ εἶπεν εὐθύς· ἔλα πλησίον καί δός μου τήν εὐλογίαν (δηλαδή τόν ἄρτον), ὅπου μοῦ ἔστειλεν ὁ γέρων σου. Πλησιάσας τότε ὁ μαθητής, ἐπῆρεν ὁ πτωχός ἐκεῖνος εἰς χεῖρας τόν ἄρτον καί καταφιλῶν αὐτόν ἠρώτα: πῶς ἔχει ὁ ἱερός Παΐσιος, διότι πολύ ἐπόθουν νά μάθω δι’ αὐτόν· καί σύ, τέκνον, διατί διστάζεις εἰς ὅσα σοῦ λέγει καί δέν πείθεσαι εἰς τά προστάγματά του; δέν ἠξεύρεις, ὅτι διά τήν παρακοήν σου ἐστερήθης τό θεῖον ἐκεῖνο ἀπόνιμμα καί τήν χάριν τήν ὁποίαν ἔμελλες νά λάβῃς ἀπό αὐτό; σύ δέ ἀκόμη τοῦ παρακούεις καί δέν πείθεσαι εἰς τήν βουλήν του, ἀλλά ἔρχεσαι εἰς ἄλλον νά λάβῃς ὁδηγίαν; Ἐγώ σέ παρομοιάζω μέ ἐκεῖνον, ὅστις κρατεῖ εἰς τάς χεῖρας του καθαρόν καί δροσερόν ὕδωρ καί δέν πίνει ἀπό αὐτό, ἀλλά τριγυρίζει εἰς ἄλλα μέρη καί ζητεῖ νά εὕρῃ ὕδωρ διά νά καταπαύσῃ τήν δίψαν του. Ὕπαγε λοιπόν καί ὑποτάσσου εἰς τόν γέροντά σου, τόν μέγαν Παΐσιον, διότι ὅποιος δέν πείθεται εἰς αὐτόν, ἐκεῖνος οὐδέ εἰς τά προστάγματα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ ὑποτάσσεται. Ταῦτα ἀκούσας ὁ μαθητής ἐπέστρεψε δοξάζων τόν Θεόν, φυλάττων πλέον μετά προθυμίας ὑπακοήν εἰς ὅλα τά προστάγματα τοῦ ἱεροῦ Παϊσίου.
Δέν ἐπέρασε πολύς καιρός καί ἐνθυμηθείς πάλιν τήν χάριν, τήν ὁποίαν ἐστερήθη, ἔκλαιε τήν ζημίαν του καί πάλιν παρεκάλει τόν μέγαν Παΐσιον νά τοῦ δώσῃ ἄδειαν, νά ὑπάγῃ πάλιν εἰς ἐκεῖνον, διότι ἠνωχλεῖτο ἀπό τούς λογισμούς. Ἀλλ’ ὁ Παΐσιος τοῦ εἶπεν: ὦ τέκνον, ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος ἀνεπαύθη ἐν Κυρίῳ· ἀλλ’ ἐπειδή βλέπω, ὅτι εἰς ἐκεῖνον μόνον ἔχεις τάς ἐλπίδας σου καί εἰς τήν συμβουλήν ἐκείνου πείθεσαι, σοῦ δίδω τήν ἄδειαν καί ὕπαγε εἰς τό βόρειον μέρος τῆς χώρας, ὅπου θά εὕρῃς ἕνα μεγαλώτατον τάφον, εἴσελθε εἰς αὐτόν καί θέλεις εὕρει ἐκεῖ ἐνταφιασμένα τρία σώματα ἁγίων ἀνδρῶν, οἵτινες ἠξιώθησαν προφητικῶν χαρισμάτων καί οἱ ὁποῖοι, προγνωρίσαντες τό τέλος τῆς ζωῆς των, ἐπῆγαν καί ἔπεσαν μέσα εἰς τόν τάφον ἐκεῖνον· ἀφοῦ δέ ἴδῃς ταῦτα, εἰπέ εἰς ἐκεῖνον, ὅστις κεῖται εἰς τό μέσον τῶν δύο: Ὁ δοῦλος τοῦ Χριστοῦ Παΐσιος, διά τῆς δυνάμεως τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅστις ἀνέστησε τόν τετραήμερον Λάζαρον, σέ προστάζει νά ἀναστηθῇς, διά νά μοῦ εἰπῇς τά πρέποντα καί συμφέροντα εἰς ἐμέ. Ὁ δέ μαθητής προθύμως δραμών ἐπῆγεν εἰς τό βόρειον μέρος τῆς χώρας, καί εὑρών τόν τάφον εἰσῆλθεν ἐντός αὐτοῦ καί εἶπεν εἰς τόν κεκοιμημένον ὅσα εἶχε παραγγελίαν ἀπό τόν γέροντά του· καί, ὦ τοῦ θαύματος! παρευθύς ἀνέστη ὁ νεκρός καί τοῦ εἶπε· διατί δέν κατεπείσθης εἰς ἐμέ, ὅταν σοῦ εἶπα νά ὑποταχθῇς εἰς τόν γέροντά σου; ὕπαγε λοιπόν, ὑποτάξου ἀδιστάκτως εἰς ἐκεῖνον καί ἄκουε τούς λόγους του, ἐάν θέλῃς νά σωθῇς· διότι ὅποιος δέν πείθεται εἰς τούς λόγους ἐκείνου, κατά ἀλήθειαν ἐναντιώνεται εἰς τάς ἐντολάς τοῦ Χριστοῦ. Ταῦτα εἰπών ὁ τεθνηκώς πάλιν ἐκοιμήθη. Ὁ δέ μαθητής θαυμάζων ἐπέστρεψεν εἰς τόν ἱερόν Παΐσιον καί τοῦ διηγήθη ὅλα τά πάντα λεπτομερῶς· ἔκτοτε δέ εἰρήνευσαν οἱ λογισμοί του καί ἐπεμελεῖτο νά ἀποκτήσῃ διά τῆς ὑπακοῆς τά καλά, πού ἔχασε διά τήν κατηραμένην παρακοήν, αὐξάνων εἰς προκοπήν ἀρετῆς καί τελειότητος.
(¹).Τινές, ὡς ἤκουσα (λέγει ὁ Ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης), σκανδαλίζονται διά τό ὧδε ἀναφερόμενον, ὅτι δηλαδή ὁ Ἅγιος ἔνιψε τούς πόδας τοῦ Κυρίου· ἀλλά οἱ τοιοῦτοι ἔπρεπε νά συμπεράνωσιν ἐκ τοῦ μείζονος τό ἔλαττον καί οὕτω νά καθησυχάσωσι τό σκάνδαλον τοῦ λογισμοῦ των· διότι καί ὁ Ἀβραάμ ἔνιψε τούς πόδας τῶν φανέντων αὐτῷ τριῶν Ἀγγέλων, οἵτινες, κατά πάντας σχεδόν τούς Πατέρας, ἦσαν αἱ τρεῖς ὑποστάσεις τῆς Ἁγίας Τριάδος, τοῦτο δέ ἔπραξε διότι λέγει ἡ Γραφή, «Ληφθήτω δή ὕδωρ, καί νιψάτωσαν τούς πόδας ὑμῶν» (Γεν. ιη’ 4). Ἐάν λοιπόν, τό ὅτι ὁ Ἀβραάμ ἔνιψε τούτων τούς πόδας, πάντῃ ἀΰλων καί ἀσωμάτων ὄντων, καί τοῦτο μέγιστον ὄν, πιστεύομεν καί δέν σκανδαλιζόμεθα, πῶς δέν πιστεύομεν καί τό ἔλαττον, τό ὅτι δηλαδή ἔνιψε καί ὁ μέγας Παΐσιος τούς πόδας τοῦ Κυρίου σάρκα φοροῦντος; Ἐάν δέ καί ἀπορῇ τις, πῶς τοῦτο ἐγένετο, ἀποκρινόμεθα, ὅτι εἶναι τοῦτο ὑπέρ τό πῶς καί ἐκεῖ ἐπί τοῦ Ἀβραάμ καί ἐνταῦθα ἐπί τοῦ Παϊσίου. Εἰς πίστωσιν τούτου ἄς ἔχωσι παράδειγμα καί ἐκεῖνο, ὅπερ λέγει ὁ Εὐαγγελιστής Ματθαῖος, ὅστις διηγεῖται, ὅτι ἡ Μαγδαληνή καί ἡ ἄλλη Μαρία (ἥτις, ὡς λέγουσιν οἱ πολλοί, ἦτο ἡ Θεοτόκος) προσελθοῦσαι, ἐκράτησαν τούς πόδας τοῦ Κυρίου (κη’ 9), μολονότι τό σῶμα τοῦ Κυρίου ἦτο τότε ἀφθαρτοποιημένον, ὡς ὄν μετά τήν Ἀνάστασιν.
Πηγή: Ὁ Μέγας συναξαριστής τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Ἐκδίδεται ἀναλώμασι καί ἐπιμελείᾳ, του ἐν Μοναχοῖς ἐλαχίστου Βίκτωρος Ματθαίου Καθηγουμένου τῆς ἐν Κρονίζη, Κουβαρά Ἀττικῆς Ἱεράς καί σεβασμίας Δεσποτικῆς Μονῆς Μεταμορφώσεως του Σωτῆρος. Ἔκδοσις Γ’, ἀνάτυπος ἐκ τῆς Β’, Ἀθῆναι 1969 (σελ. 274).
