Πρέπει νά προσευχόμεθα ἀδιαλείπτως· τί εἶναι ἡ ἀδιάλειπτος προσευχή καί πῶς κατορθώνεται.
ΕΥΕΡΓΕΝΤΙΝΟΣ ΥΠΟΘΕΣΙΣ Η’
Α’.Ἐν τῷ γεροντικῷ.
Ἕνας Γέρων Ἀσκητής εἶπεν· ἐάν ὁ Μοναχός προσεύχεται πρός τόν Θεόν τότε μόνον, ὅταν ὁρίζουν τοῦτο αἱ τακταί ὧραι τῆς προσευχῆς, ὁ τοιοῦτος καθόλου δέν προσεύχεται.
Μερικοί ἀδελφοί διηγήθησαν τό ἑξῆς περιστατικόν: Κάποτε – εἶπον – ἐπεσκέφθημεν Γέροντας Ἀσκητάς· καί κατά τήν συνήθειαν, ἀφοῦ ἐγένετο ἡ εὐχή καί ἐχαιρετήσαμεν ἀλλήλους, ἐκαθήσαμεν πλησίον τῶν Γερόντων. Ὅταν δέ ἐτελειώσαμεν τήν συζήτησιν ἐπί τῶν θεμάτων, διά τά ὁποῖα προσήλθομεν, καί ἡτοιμάσθημεν νά ἀναχωρήσωμεν, εζητήσαμεν νά γίνῃ ἡ εὐχή κατά τόν ἀποχαιρετισμόν. Τότε ἕνας ἐκ τῶν Γερόντων μᾶς λέγει:
– Τί λοιπόν; Δέν ηὐχήθητε;
– Ἀββᾶ – ἀπηντήσαμεν ἡμεῖς – ὅταν εἰσήλθωμεν εἰς τό κελλί σας ἔγινεν εὐχή· καί μέχρι τώρα συνωμιλούσαμεν.
– Συγχωρήσατέ με, ἀδελφοί μου – εἶπε πάλιν ὁ Γέρων – ἕνας ἀδελφός, πού ἐκάθητο μαζί σας καί συνωμίλει, εἶπεν ἑκατόν τρεῖς φοράς τήν εὐχήν. Ἀφοῦ δέ εἶπεν αὐτό, δι’ οὗ συνέστησε τήν ἀδιάλειπτον εὐχήν, μᾶς ἄφησε νά φύγωμεν.
Ἕνας Γέρων εἶπεν: Ἀπό αὐτά τά πράγματα ἔχει ἀνάγκην ὁ ἄνθρωπος· νά φοβῆται τήν δικαίαν κρίσιν τοῦ Θεοῦ, νά μισήσῃ τήν ἁμαρτίαν, νά ἀγαπήσῃ τήν ἀρετήν καί νά δέεται συνεχῶς καί πάντοτε πρός τόν Θεόν.
Ὁ Ἀββᾶς Ἰσίδωρος εἶπεν· ἐγώ, ὅταν ἤμουν νεώτερος καί παρέμενα εἰς τό κελλίον μου, δέν εἶχον μέτρον, διά νά προσδιορίζω τόν χρόνον τῶν ἀκολουθιῶν, διότι, δι’ ἐμέ, καί ἡ νύκτα καί ἡ ἡμέρα ἦτο ἀδιαίρετος χρόνος διά συνεχῆ ἀκολουθίαν.
Διά τόν Ἀββᾶν Ἀρσένιον διηγοῦντο τά ἑξῆς:
Ἀργά τό Σάββατον, ὅταν ἐτελεῖτο ὁ ἑσπερινός διά τήν Κυριακήν, ἤρχιζεν ἐντατικήν προσευχήν διά ἀνατάσεως τῶν χειρῶν πρός τόν οὐρανόν, καί παρέμενεν εἰς τήν στάσιν αὐτήν τῆς ἐπιμόνου ἱκεσίας, ἀπό τήν στιγμήν πού ἔδυεν ὁ ἥλιος ὀπίσω αὐτοῦ, μέχρι τῆς στιγμῆς πού τό πρόσωπόν του ἐφωτίζετο ἀπό τάς ἀκτῖνας τοῦ ἀνατέλλοντος ἡλίου τῆς Κυριακῆς. Τότε μόνον ἐκάθητο.
Κάποτε ἕνας Ἀββᾶς, Ἡγούμενος μιᾶς Μονῆς εἰς Παλαιστίνην, ἐπεσκέφθη τόν μακάριον Ἐπίσκοπον Κύπρου Ἐπιφάνιον καί, γενομένης συζητήσεως, τοῦ λέγει:
– Μέ τάς εὐχάς σου δέν παρημελήσαμεν τόν κανόνα μας· ἀλλά μετά προθυμίας ἐπιτελοῦμεν τάς καθιερωμένας ἀκολουθίας, ἀκόμη καί τῆς τρίτης, τῆς ἕκτης καί τῆς ἐνάτης ὥρας.
Ὁ Ἐπίσκοπος ὅμως, ἀντί νά τούς ἐπαινέσῃ, τούς κατηγόρησε καί ἐδήλωσε πρός αὐτούς αὐστηρῶς:
– Φαίνεται, ὅτι εἶσθε ἀμελεῖς, ἐφ’ ὅσον τάς ἄλλας ὥρας τῆς ἡμέρας ἀργεῖτε ἀπό τήν προσευχήν. Διότι ὁ πραγματικός Μοναχός πρέπει νά ἔχῃ εἰς τήν καρδίαν του συνεχῶς καί ἀδιαλείπτως τήν εὐχήν καί τήν ψαλμῳδίαν.
Ὁ ἴδιος, ὁ Ἅγιος Ἐπιφάνιος Κύπρου, ἔλεγεν: Ὁ Προφήτης Δαυΐδ προσηύχετο κατά πᾶσαν ὥραν· οὕτως ἐσηκώνετο τό μεσονύκτιον διά προσευχήν· πρό τοῦ ὄρθρου παρεκάλει τόν Θεόν· κατά τόν ὄρθρον παρίστατο ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ διά τῆς προσευχῆς· τό πρωΐ ἐδέετο, κατά τήν ἑσπέραν καί μεσημβρίαν ἱκέτευε, καί δι’ αὐτό ἔλεγε· Θεέ μου, ἑπτά φοράς τήν ἡμέραν σέ δοξολογῶ «ἑπτάκις τῆς ἡμέρας ᾔνεσά σε» (ριη’ 164).
Ὁ Ἀββᾶς Ἡσαΐας ὁ Πρεσβύτερος τοῦ Πηλουσίου, ὅταν κάποτε ἔγινεν ἀγάπη(¹) καί οἱ ἀδελφοί συνέτρωγον καί συνωμίλουν εἰς τήν Ἐκκλησίαν, τούς ἤλεγξε διά τάς ὁμιλίας καί τούς εἶπε· «Ἀδελφοί μου, σιωπᾶτε· ἐγώ γνωρίζω ἀδελφόν, πού τρώγει μαζί μας καί πίνει ὅσα ποτήρια καί ἡμεῖς πίνομεν, καί ὅμως ἐξέρχεται συνεχῶς ἀπό τήν καρδίαν του ἡ εὐχή πρός τόν Θεόν, ὅπως τό πῦρ».
Κάποτε μερικοί Μοναχοί, πού ἐλέγοντο Εὐχῖται, ἐπεσκέφθησαν τόν Ἀββᾶν Λούκιον εἰς τό Ἔνατον. Ὁ Γέρων, ἀφοῦ ἀνεπαύθησαν ὀλίγον, τούς ἠρώτησε:
– Μέ τί ἀσχολεῖσθε;
– Ἡμεῖς δέν ἐγγίζομεν ἐργόχειρον – ἀπήντησαν – ἀλλά, ὅπως λέγει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, ἀδιαλείπτως προσευχόμεθα(²).
– Δέν τρώγετε; – ἠρώτησε πάλιν ὁ Γέρων.
– Μάλιστα.
– Δέν κοιμᾶσθε;
– Μάλιστα – ἀπήντησαν πάλιν ἐκεῖνοι.
– Ὅταν λοιπόν κοιμᾶσθε, τότε ποῖος εὔχεται ἐξ ὀνόματός σας;
Οἱ Εὐχῖται αὐτοί Μοναχοί δέν ἠδυνήθησαν νά τοῦ ἀπαντήσουν.
Τότε ὁ Ἀββᾶς Λούκιος τούς εἶπε συμβουλεύων αὐτούς:
– Συγχωρήσατέ με, διότι δέν ἐνεργεῖτε συμφώνως πρός ὅσα λέγετε· ἐγώ θά σᾶς ἀποδείξω, ὅτι καί τό ἐργόχειρόν μου ἐργάζομαι καί ἀδιαλείπτως προσεύχομαι. Κάθομαι δηλαδή, μέ τήν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ, νά βρέξω τούς μικρούς βλαστούς τῶν φοινίκων καί κατά τό διάστημα, πού πλέκω αὐτούς εἰς σειράν, διά νά κατασκευάσω τό ζεμπίλι, λέγω· «Ἐλέησόν με ὁ Θεός κατά τό μέγα ἔλεός σου καί κατά τό πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξάλειψον τό ἀνόμημά μου» (Ψαλμ. ν’ 3). Αὐτό λοιπόν δέν εἶναι εὐχή;
– Μάλιστα – ἀπήντησαν οἱ Μοναχοί.
Ο Γέρων συνέχισεν:
– Ὅταν δέ ἐργασθῶ ὁλόκληρον τήν ἡμέραν, κερδίζω περίπου δέκα ἕξ νομίσματα· μέρος ἀπ’ αὐτά τά νομίσματα τά προσφέρω εἰς κάποιον ἀδελφόν, ρίπτων αὐτά εἰς τήν θύραν τοῦ κελλίου του, διά νά μή μέ ἰδῇ καί μέ γνωρίσῃ. Μέ τά ὑπόλοιπα διατρέφομαι. Ὁ ἀδελφός πού λαμβάνει τήν ἐλεημοσύνην εὔχεται, χωρίς νά μέ γνωρίζῃ, δι’ ἐμέ, ὅταν ἐγώ τρώγω ἤ κοιμᾶμαι. Τοιουτοτρόπως, μέ τήν Χάριν τοῦ Θεοῦ, ἐφαρμόζω τήν ἀδιάλειπτον προσευχήν(³).
Τοῦ Πατρός (τοῦ ἐρανιστοῦ τοῦ Εὐεργετινοῦ)
Ἔχω τήν γνώμην, ὅτι ὁ Γέρων ἀπήντησε πρός τούς ἐπισκεφθέντας αὐτόν Μοναχούς, ἀναλόγως τοῦ σκοποῦ, πού ἐπεδίωκον διά νά τούς κατευθύνῃ ὀρθῶς εἰς τήν ζωήν των· δηλαδή δέν ἐθεώρει ὡς ἀποκλειστικήν προσευχήν ἐκείνην μόνον, πού ἐκφράζει κανείς διά τοῦ στόματος, ὅταν ὁ ἄνθρωπος εὑρίσκεται εἰς ὡρισμένην σωματικήν στάσιν πρός προσευχήν, (ἀλλά καί τήν ἐκπλήρωσιν τῶν ἄλλων καθηκόντων, ὡς τῆς ἐργασίας, τῆς ἐλεημοσύνης).
Διηγοῦντο δι’ ἕνα Γέροντα, ὅτι ἐπί τέσσαρας μῆνας ἐπεσκέπτετο καθημερινῶς εἰς Σκήτην ἕνα ἀδελφόν, καί οὔτε μίαν φοράν τόν εὗρε νά ἀναπαύεται καί νά παραμένῃ ἀργός.
Μίαν ἡμέραν λοιπόν τόν ἐπεσκέφθη κρυφίως καί ἐστάθη, χωρίς νά γίνῃ ἀντιληπτός, ἔξω ἀπό τό κελλί του, κοντά εἰς τήν θύραν. Ἀπό ἐκεῖ τόν ἤκουσε νά λέγῃ κλαίων· «Κύριε, ἐάν τά αὐτιά μου δέν βουΐζουν ἀπό τόν ἀντίλαλον τῆς ἀπεγνωσμένης πρός Σέ κραυγῆς μου· «ἐλέησόν με διά τάς ἁμαρτίας μου», οὔτε ἐγώ κουράζομαι νά σέ παρακαλῶ· δηλαδή, ἐάν Σύ, Κύριε, κάμῃς νά μή βαρύνωνται τά ὦτα μου ἀπό τοῦ νά κράζω διαρκῶς πρός Σέ τό ἐλέησόν με· ἐάν τό κάμῃς Σύ αὐτό, ὥστε νά μή ἐμποδίζωμαι, οὔτε καί ἐγώ κουράζομαι νά Σέ παρακαλῶ(⁴).
Ἕνας Γέρων Ἀσκητής εἶπεν· ἐάν δέν ἔχῃς ταπείνωσιν πνευματικήν καί προσευχήν πνευματικήν, προσπάθησε νά ἀποκτήσῃς αὐτά, ἔστω καί εἰς τό χαμηλόν σωματικόν ἐπίπεδον· τότε δ’ αὐτῶν θά ἔλθουν εἰς σέ καί ἐκεῖνα, δηλαδή τά πνευματικά(⁵).
Ἕνας ἀδελφός ὑπέβαλεν εἰς ἕνα Γέροντα τήν ἑξῆς ἐρώτησιν:
– Γέροντά μου, πῶς εἶναι δυνατόν νά προσεύχεται κανείς πάντοτε; Διότι συχνάκις τό σῶμα, ἀπό ἀσθένειαν, δέν δύναται νά παραμείνῃ εἰς τήν στάσιν τῆς προσευχῆς ἤ τήν ἀκολουθίαν.
Ὁ Γέρων ἀπήντησε:
– Προσευχή δέν λέγεται τό νά προσεύχεσαι μόνον κατά τήν ὥραν τῆς προσευχῆς, ἀλλά τό νά προσεύχεσαι πάντοτε.
– Καί πῶς εἶναι δυνατόν νά προσεύχεσαι πάντοτε; – ἠρώτησε ἐκ δευτέρου ὁ ἀδελφός.
Ὁ Γέρων ἀπήντησε πάλιν:
– Εἴτε τρώγεις, εἴτε πίνεις, εἴτε περιπατεῖς εἰς τόν δρόμον, εἴτε ἐργάζεσαι, νά μήν ἀφήνῃς τήν εὐχήν, ἀλλά νά προσφέρῃς αὐτήν ἐσωτερικῶς διά τῆς καρδίας σου.
Ὁ ἀδελφός καί πάλιν ἠρώτησε μέ κάποιαν ἀπορίαν:
– Ἐάν συνομιλῇς μέ κάποιον, πῶς εἶναι δυνατόν νά ἐφαρμόσῃς τήν ἐσωτερικήν ἀδιάλειπτον προσευχήν;
Ἀπεκρίθη ὁ Γέρων:
– Δι’ αὐτό εἶπεν ὁ Ἀπόστολος· «διά πάσης προσευχῆς καί δεήσεως» (Ἐφεσ. ς’ 18)· ὁσάκις, δηλαδή, συνομιλεῖς μέ ἄλλον καί δέν εὐκαιρεῖς νά προσευχηθῇς, τότε ἡ καρδία σου νά ψιθυρίζῃ τήν δέησιν «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με»(⁶).
Ἠρώτησε καί ἐκ τρίτου ὁ ἀδελφός:
– Ποίαν δέ προσευχήν ὀφείλει κανείς νά ἀναπέμπῃ εἰς τόν Θεόν;
Καί εἰς αὐτήν τήν ἐρώτησιν ὁ Γέρων ἀπήντησεν:
– Ἡ καταλληλοτέρα προσευχή εἶναι τό «Πάτερ, ἡμῶν». Πλήν ὅμως ἐκεῖνος πού ἐπιθυμεῖ νά χρησιμοποιῇ συνεχῶς καί ἀδιαλείπτως τήν προσευχήν αὐτήν, διά νά τό κατορθώσῃ, πρέπει ὅλους τούς ἀνθρώπους νά τούς βλέπῃ ὅπως ἕνα ἄνθρωπον, καί νά μή κατηγορῇ τούς συνανθρώπους του.
(¹) Ἀγάπη, ἐλέγετο, καί ἀπό τούς πρώτους ἀκόμη χριστιανικούς χρόνους, ἡ μετά τήν Θείαν Λειτουργίαν παρατιθεμένη τράπεζα, εἰς ἥν παρεκάθηντο καί συνέτρωγον οἱ μεταλαβόντες.
(²) «Ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε» (Α’ Θεσ. ε’ 17).
(³) Κατά τόν Ἀββᾶν Λούκιον ἡ κατά Θεόν ἐργασία καί ἡ ἐξ αὐτῆς ἐλεημοσύνη ἀποτελεῖ μορφήν ἀδιαλείπτου προσευχῆς.
(⁴) Ὁ ἄγνωστος Ἀσκητής, διά τῶν λόγων αὐτῶν δηλοῖ τό ἔντονον καί δραματικόν τῆς πρός τόν Θεόν κραυγῆς. Ἡ ὑπερέντασις αὐτή ἐπιφέρει ἴλιγγον εἰς τόν κραυγάζοντα μέ συνέπειαν τήν ἀναστολήν τῆς γοερᾶς ἐπικλήσεως. Ἀπό τήν ἀναστολήν αὐτήν παρακαλεῖ τόν Θεόν νά τόν προφυλάξῃ, ὥστε ἡ προσευχή του νά παραμείνῃ ἀδιάλειπτος.
(⁵) Σωματική ταπείνωσις, καί σωματική προσευχή, εἶναι αἱ ἐξωτερικαί ἐκδηλώσεις τῶν ἀρετῶν αὐτῶν· δηλαδή ταπεινή συμπεριφορά, στάσις προσευχῆς κ.τ.λ. Πνευματική δέ, ἡ ἐσωτερική καί ἀδιάλειπτος κατάστασις τῆς ψυχῆς, ἡ βιουμένη ὡς διαρκῆς συντριβή καί συνεχής προσευχή.
(⁶) Κατ’ ἀρχήν τό πλῆρες ρητόν τοῦ Ἀποστόλου Παύλου εἶναι· «διά πάσης προσευχῆς καί δεήσεως προσευχόμενοι ἐν παντί καιρῷ ἐν Πνεύματι, καί εἰς αὐτό τοῦτο ἀγρυπνοῦντες ἐν πάσῃ προσκαρτέρησει καί δεήσει» (Ἐφεσ. ς’ 18). Ἐπί τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ χωρίου γίνεται μία διάκρισις μεταξύ προσευχῆς καί δεήσεως. Τόσον ἡ προσευχή ὅσον καί ἡ δέησις εἶναι ἐκδηλώσεις συνεχοῦς καί ἐπιμόνου ἀνατάσεως τῆς ψυχῆς πρός τόν Θεόν· ἡ προσευχή ὅμως εἶναι ἐνέργεια περισσότερον νοητική ὡς διατυπουμένη ὑπό ὡρισμένον φραστικόν σχῆμα· ἐνῷ δέησις εἶναι αὐθορμητισμός καί ἀλάλητος ἐκφορά τῆς καρδίας πρός τόν Θεόν, διό καί δύναται νά πραγματοποιῆται καί ὁσάκις ἀκόμη ὁ νοῦς εἶναι ἀπησχολημένος μέ ἕτερόν τι ἀντικείμενον.
Πηγή: ΕΥΕΡΓΕΝΤΙΝΟΣ (ΤΟΜΟΣ Δ’). Ἑπιμελείᾳ Βίκτωρος Ματθαίου Καθηγουμένου τῆς ἐν Κρονίζῃ Κουβαρᾶ Ἀττικῆς Ἱερᾶς καί σεβασμίας Δεσποτικῆς Μονῆς Μεταμορφώσεως του Σωτῆρος. Ἀθῆναι 1966 (σελ. 215).
Ἡ Εἰκόνα τοῦ κειμένου, ἔχει τεθεῖ ἀπό τόν συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.
