Ὁ μακάριος καί θεῖος πατήρ ἡμῶν Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, ἐπειδή δέν παρέβλεπε τό δίκαιον ἐκ φιλοπροσωπίας, ἀλλ’ ἤλεγχε πᾶσαν ἀδικίαν, διά τοῦτο ἤλεγχε καί τήν βασίλισσαν Εὐδοξίαν διά τάς παρανομίας καί ἀδικίας, ὅσας ἔκαμνε καί μάλιστα, ἐπειδή διά τυραννικοῦ τρόπου ἀφῄρεσε τόν ἀγρόν μιᾶς χήρας, Καλλιτρόπης καλουμένης. Τούτου ἕνεκα ἐξωρίσθη ὁ Ἅγιος πρότερον μέν δίς, ἀλλά πάλιν ἀνεκλήθη τῆς ἐξορίας· τρίτον δέ καί τελευταῖον ἐπέμφθη εἰς Κουκουσόν (αὕτη κατ’ ἄλλους μέν εἶναι χωρίον πλησίον εἰς τήν Τοκάτην καί λέγεται τουρκιστί Κιόκ – Σούν, κατ’ ἄλλους εἶναι ἡ λεγομένη Κούκουσις καί Κούκουσα καί εὑρίσκεται εἰς τά σύνορα τῆς Καππαδοκίας καί τῆς ἐλάσσονος Ἀρμενίας, τιμωμένη μέ θρόνον Ἐπισκόπου). Ἀπό δέ τῆς Κουκουσοῦ ἐξωρίσθη εἰς Ἀραβισσόν, ἥτις τώρα ὀνομάζεται Ἀραπισσός, ὡς λέγουσί τινες· ἀπό δέ τῆς Ἀραπισσοῦ ἐξωρίσθη εἰς Πιτυοῦντα (ἡ ὁποία καί τώρα οὕτως ὀνομάζεται, οὖσα πλησίον εἰς τήν Τοκάτην καί λεγομένη κατ’ ἄλλους Μπίζερε). Αὐτοί δέ οἱ τρεῖς εἰρημένοι τόποι ἦσαν ὄχι μόνον ἔρημοι καί ἐστερημένοι τῶν ἀναγκαίων, ἀλλά καί ἐπολεμοῦντο ὑπό τῶν πλησιοχώρων Ἰσαύρων. Ἐκεῖ λοιπόν εὑρισκόμενος ἐξόριστος ὁ μέγας οὗτος Πατήρ καί ἔνσαρκος ἄγγελος, ἐκλήθη εἰς τούς οὐρανούς ὑπό τοῦ Δεσπότου τῶν ἁπάντων, διά μέσου Πέτρου καί Ἰωάννου τῶν ἱερῶν Ἀποστόλων καί οὕτω μετέβη λοιπόν ἀπό τῆς γῆς εἰς τάς οὐρανίους σκηνάς. Τό δέ ἅγιον αὐτοῦ λείψανον ἀπεθησαυρίσθη εἰς τά Κόμανα τῆς Καππαδοκίας, ὁμοῦ μετά τῶν ἁγίων λειψάνων τῶν Ἁγίων Μαρτύρων Βασιλίσκου καί Λουκιανοῦ, καθώς παρ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων ἀπεκαλύφθη εἰς αὐτόν ἔτι ζῶντα, δι’ ὀπτασίας νυκτερινῆς.
Ἀφοῦ δέ οἱ μαθηταί τοῦ Ἁγίου, οἵτινες τόν συνώδευσαν εἰς τήν ἐξορίαν, ἐνεταφίασαν αὐτόν, ἐπῆγαν εἰς Ρώμην, ὅπου κατ’ ἐκεῖνον τόν καιρόν Πάπας ἦτο ὁ Ἅγιος Ἰννοκέντιος καί βασιλεύς ὁ ἀδελφός τοῦ Ἀρκαδίου Ὀνώριος καί διηγήθησαν εἰς αὐτούς ἐξ ἀρχῆς ὅλας τάς τιμωρίας, τάς ὁποίας ἐποίησαν εἰς τόν θεῖον Χρυσόστομον· δηλαδή ὅτι ἐπλήρωσαν ἀνθρώπους διά νά τόν φονεύσωσιν, ὅτε ἐπήγαινον αὐτόν εἰς τήν ἐξορίαν καί ὅτι ἐκεῖνοι πολλάς τοῦ ἔκαμνον τυραννίας, διά νά πράξωσι τήν ἐντολήν τῶν ἐχθρῶν του, ὅτε ὡς Ἄγγελον ὑπεδέχετο αὐτόν ἡ Ἀνατολή, ἀλλ’ ὁ Θεός δέν ἠθέλησε νά γίνῃ τοιοῦτος φόνος καί τόν ἐφύλαξεν. Ἐπίσης διηγήθησαν εἰς αὐτούς πῶς ἐφάνησαν εἰς αὐτόν οἱ ἔνδοξοι Ἀπόστολοι· ὁμοίως δέ καί τόν μέγαν σεισμόν τόν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ Θεός μετά τήν ἐξορίαν τοῦ δικαίου, ὅστις ἐχάλασε τά βασίλεια καί σχεδόν ἅπασαν τήν πόλιν, τήν φοβεράν χάλαζαν, ἥτις ἐπροξένησε τόσην ζημίαν, ὥστε καί αὐτήν τήν στήλην τῆς μυσαρᾶς Εὐδοξίας συνέτριψεν· τό θεῖον πῦρ τό ὁποῖον ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ θρόνου τοῦ Ἁγίου, τό ὁποῖον ἔβλαψε πολύ τόν Ναόν ἐκ τοῦ ὁποίου θαυμασίως διεδόθη καί πρός τό ἀνάκτορον, διότι ἐντός τριῶν ὡρῶν κατέκαυσεν αὐτό τελείως. Ταῦτα ἀκούσαντες οἱ Ρωμαῖοι ἐχάρησαν ὁμοῦ καί ἐλυπήθησαν. Καί ἐλυπήθησαν μέν διά τάς βασάνους τῶν πονηρῶν ἐκείνων κατά τοῦ Ἁγίου, ἐχάρησαν δέ διά τήν σταθερότητα αὐτοῦ, ἐξαιρέτως δέ ὁ Πάπας καί ὁ βασιλεύς ἐξεκαύθησαν ὑπό θείου ζήλου καί ἔγραψαν ἀμφότεροι ἐπιστολάς πρός τόν Ἀρκάδιον ἐλέγχοντες τήν παρανομίαν καί ἀδικίαν αὐτοῦ.
Καί ὁ μέν Πάπας ἔπεμψεν εἰς τόν βασιλέα ἀφορισμόν, ἔχοντα ὡς ἑξῆς· «Φωνή αἵματος τοῦ δικαίου Ἰωάννου βοᾷ πρός τόν Θεόν κατά σοῦ, βασιλεῦ Ἀρκάδιε! διότι τόν καιρόν τῆς εἰρήνης ἐποίησας καιρόν διωγμοῦ εἰς τήν Ἐκκλησίαν ἐξορίζων τόν ἀληθῆ ποιμένα της, μεθ’ οὗ καί αὐτόν τόν Χριστόν, φεῦ! ἐξώρισας καί παρέδωκας τό ποίμνιον αὐτοῦ εἰς μισθωτούς καί ὄχι ἀληθεῖς ποιμένας· ἐγώ δέν λυποῦμαι διά τόν Χρυσόστομον, ὅτι μακάριος ἐκεῖνος διά τά μεγάλα του κατορθώματα καί τρισμακάριος διά τάς ἀναριθμήτους κολάσεις, ἄς ὑπέμεινε, δι’ ὧν ἔλαβε τόν κλῆρον εἰς τήν Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ μετά τῶν Ἀποστόλων καί Μαρτύρων· λυποῦμαι ὅμως διά τήν ἰδικήν σου ἀπώλειαν, διότι, ἵνα ποιήσῃς τό θέλημα μιᾶς γυναικός ἄφρονος, ἐστέρησας ὅλον τόν κόσμον τῆς μελιρρύτου διδαχῆς του. Διά τοῦτο καί ἐγώ ὁ ἐλάχιστος, ὅστις ἐπιστεύθην τοῦ Κορυφαίου τόν θρόνον, κανονίζω σέ καί αὐτήν, χωρίζων ὑμᾶς τῆς ἁγίας κοινωνίας τῶν θείων τοῦ Χριστοῦ Μυστηρίων· καί εἴ τις τολμήσῃ νά κοινωνήσῃ ὑμᾶς, νά εἶναι καθῃρημένος καί ἀφωρισμένος· εἰ δέ καί ὑμεῖς βιάσητέ τινα, μή γένοιτο, νά κοινωνήσῃ ὑμᾶς, καταφρονοῦντες τήν Ἀποστολικήν ταύτην διάταξιν, νά εἶσθε ὡς οἱ τελῶναι καί ἐθνικοί παρά τῷ Ὀρθοδόξῳ συστήματι καί νά μένῃ ἡ ἁμαρτία ἐνώπιον ὑμῶν, ὅπως ἐν ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως λάβητε τήν πρέπουσαν παίδευσιν· τό δέ Ἀρσάκιον, ὅν ἐβάλετε ἐπί τοῦ θρόνου τοῦ Χρυσοστόμου, καθαιροῦμεν καί μετά θάνατον, ὡς καί πάντας τούς μετά τούτου συγκοινωνήσαντας· διότι μοιχῷ τῷ τρόπῳ ἔλαβε τήν ἀξίαν ὁ ἀνάξιος· τόν δέ Θεόφιλον, ὄχι μόνον καθαιροῦμεν, ἀλλά καί ἀφορίζομεν, ἵνα ᾖ καί τοῦ Χριστοῦ ἀλλότριος. Ταῦτα, ὡς ἡμεῖς δένομεν ἐν τῇ γῇ, οὕτω δένονται καί ἐν τῷ οὐρανῷ καθώς ἀκούεις εἰς τό ἱερόν Εὐαγγέλιον».
Ὁ δέ Ὀνώριος ἔστειλε καί αὐτός ἄλλην ἐπιστολήν, ἔχουσαν οὕτω· «Ἀδελφέ Ἀρκάδιε, δέν γνωρίζω ποία ἐπαναστατική ἐνέργεια σέ παρεκίνησε νά ἀκούσῃς μίαν γυναῖκα καί νά ποιήσῃς ταῦτα, τά ὁποῖα ἄλλος βασιλεύς Χριστιανός δέν ἐποίησε· καί δικαίως σέ κατακρίνουσιν ὅλοι οἱ ἐδῶ Ἐπίσκοποι, ὅτι ἐξώρισας ἄνευ κρίσεως τόν μέγαν Ἀρχιερέα τοῦ Θεοῦ, τόν ὁποῖον ἐφόνευσαν διά τιμωριῶν καί βασάνων οἱ στρατιῶταί σου· ἔτι δέ καί ὅτι τούς Ἀρχιερεῖς τοποτηρητάς, τούς ὁποίους ἔστειλεν ἀπ’ ἐδῶ ἡ Ἐκκλησία τῶν Ρωμαίων, πρός τιμήν ἡμῶν καί πρός βεβαίωσιν τῆς ἀληθείας, ὄχι μόνον ἐφυλάκισας, ἀλλά καί τά χρήματα, ἅπερ εἶχον δι’ ἔξοδά των ἀφῄρεσας, διό καί ἐκινδύνευσαν ὑπό τῆς πείνης εἰς θάνατον. Οὕτω ποιήσας δέν κατεφρόνησας τά Ἀποστολικά παραγγέλματα; Σπεῦσον, ἀδελφέ, ἵνα δι’ ἔργων εὐαρεστήσῃς Θεόν καί ἀνθρώπους· διόρθωσον τά σφάλματά σου, γιγνώσκων ὅτι αἱ προσευχαί τῶν Ἱερέων στερεώνουσι τήν βασιλείαν μας».
Δεξάμενος τάς ἐπιστολάς ὁ Ἀρκάδιος ἐλυπήθη ὑπερβολικά καί τινάξας τήν ραθυμίαν, πρῶτον μέν ἐτιμώρησε τούς κακοποιήσαντας τούς Ρωμαίους Ἀρχιερεῖς, ἐκ τῶν ὁποίων ἄλλους μέν ἐμαστίγωσε, ἑτέρους δέ ἐθανάτωσε, κρεμάσας αὐτούς εἰς τά ξύλα. Ὅλους δέ τούς συγγενεῖς τῆς Εὐδοξίας, οἵτινες συνήργησαν εἰς τήν τοῦ Ἁγίου καθαίρεσιν, καθῄρεσε καί ἐδήμευσε τήν περιουσίαν των. Οὐδέ τῆς ἰδίας αὐτοῦ γυναικός ἐφείσθη τελείως, ἀλλ’ ἔδειρε καί ἐτιμώρησεν αὐτήν τόσον, ὥστε ὑπό τῆς στεναχωρίας της ἠσθένησε. Κατόπιν ἔδεσε τόν Μηνᾶν, τόν Θεότεκνον καί τόν Ἰσχυρίωνα τούς ἀνεψιούς Θεοφίλου, τόν Γαβάλων Σεβηριανόν καί τόν Βεροίας Ἀκάκιον, οἵτινες εὑρέθησαν ἐκεῖ καί ἔστειλεν αὐτούς λίαν περιφρονημένους πρός τόν Πάπαν Ἰννοκέντιον, γράφων καί ἐπιστολήν εἰς αὐτόν μέ πολλήν ταπείνωσιν πρός ἀπάντησιν, τοιαῦτα λέγουσαν· «Ἐγώ δέν ἐγνώριζον οὐδέν ἐξ ὅσων ἐπράχθησαν κατά τῶν ἀπεσταλμένων ὑμῶν, ὅταν δέ ἔμαθον ταῦτα, ἐθανάτωσα τούς αὐτούς ἀδικήσαντας· οὔτε ἐπίσης εἰς καθαίρεσιν τοῦ Ἰωάννου ἤμην αἴτιος, ἀλλ’ Ἐπίσκοποί τινες ἄθλιοι, οἵτινες μοί ἔδειξαν ἐκκλησιαστικούς Κανόνας καί ἐδέχθησαν τό ἁμάρτημα, τούς ὁποίους πιστεύσας ἔδωκα τήν ἄδικον ψῆφον. Στέλλω ὅθεν τῇ Ὁσιότητί σου τόν Ἀκάκιον, τόν Σεβηριανόν καί τούς συγγενεῖς τοῦ πονηροῦ Θεοφίλου, εἰς τόν ὁποῖον θέλω γράψει νά ἔλθῃ ἐκεῖ βιαίως καί τιμώρησον αὐτούς ὡς βούλεσαι· ἡμᾶς δέ συγχώρησον τῇ πατρικῇ φιλανθρωπίᾳ σου καί μή ἡμᾶς στερήσῃς τῆς τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων ἱερᾶς μεταλήψεως, ὅτι καί τό τέκνον σου Εὐδοξίαν ἐπαίδευσα καί βαρέως ἐμαστίγωσα· ὅθεν καί ἀσθενήσασα βαρέως κατάκειται κλινήρης· λοιπόν μή ἡμᾶς παιδεύσῃς περισσότερον, Πάτερ τιμιώτατε, καθ’ ὅσον μάλιστα μετανοοῦμεν ἐξ ὅλης καρδίας καί πρέπει κατά τήν ἄπειρον εὐσπλαγχνίαν τοῦ Παναγάθου Θεοῦ, νά συγχωρήσῃ ἡμᾶς ἡ ὑμετέρα Ὁσιότης». Ἔγραψε δέ καί εἰς τόν Ὀνώριον, ἵνα μεσιτεύσῃ πρός τόν Πάπαν νά τοῦ στείλῃ συγχώρησιν.
Δεξάμενος ὁ Πάπας τάς ἐπιστολάς τοῦ Ἀρκαδίου ἐχάρη λίαν διά τήν ταπείνωσιν αὐτοῦ, διό ἔγραψεν εἰς τόν μαθητήν τοῦ Χρυσοστόμου Πρόκλον, ὅστις ἦτο τότε Ἐπίσκοπος Κυζίκου, νά ὑπάγῃ εἰς τήν Κωνσταντινούπολιν, νά λύσῃ τούς βασιλεῖς ἐκ τοῦ ἀφορισμοῦ, νά κοινωνήσῃ αὐτούς τῶν θείων Μυστηρίων καί νά καθίσῃ Πατριάρχης ἐπιτροπικός, ἕως οὗ νά ἐξετάσωσι τόν Ἀττικόν ἐπιμελῶς. Ἔγραψε δέ ἰδιαιτέρως καί πρός τόν Ἀρκάδιον, ὅτι ἐδέχθη τήν μετάνοιαν αὐτοῦ καί τόν συγχωρεῖ, ἀλλά νά διατάξῃ νά γράψωσι τό ὄνομα τοῦ Χρυσοστόμου εἰς τά ἱερά δίπτυχα καί νά στείλῃ τόν Θεόφιλον εἰς τήν Θεσσαλονίκην, εἰς τήν ὁποίαν θά ὑπάγῃ καί ὁ ἴδιος δι’ ἀναγκαίαν ὑπόθεσιν. Ταύτας τάς ἐντολάς ὁ βασιλεύς ἀσμένως δεξάμενος καί ἔχων ἀπόφασιν νά τάς ἐκτελέσῃ, ἔγραψε πρός τόν Θεόφιλον οὕτως· «Ἐτάραξας ὅλην τήν οἰκουμένην καί ἔλαβες τήν τοποκρατορίαν σατανικῶς ἐφ’ ἑαυτοῦ σου, χωρίς νά σεβασθῇς νόμους ἐκκλησιαστικούς, οὔτε βασιλικήν ἐξουσίαν· ὅθεν ἀναχώρησον εὐθύς ἄνευ οὐδεμιᾶς προφάσεως καί ὕπαγε εἰς τήν Θεσσαλονίκην νά κριθῇς ὑπό τοῦ Ρώμης Ἀρχιεπισκόπου». Λαβών τήν ἐπιστολήν ταύτην ὁ Θεόφιλος ἐταράχθη βλέπων τάς ἀπειλάς τοῦ αὐτοκράτορος· ὅμως δέν ἐπρόφθασε νά ὑπάγῃ εἰς Θεσσαλονίκην, διότι ὁ Θεός τοῦ ἔστειλεν ἀνίατον ἀσθένειαν καί ὀδυνώμενος ὑπό λιθιάσεως ὡμολόγει παρρησίᾳ τάς κακουργίας, τάς ὁποίας ἔπραξεν εἰς τόν Χρυσόστομον καί διά τάς ὁποίας δικαίως ἐπαιδεύετο, ἕως οὗ κακῶς ἐξεψύχησεν.
Ὄχι δέ μόνον ὁ Θεόφιλος, ἀλλά καί ὅλοι ὅσοι συνεκοινώνησαν εἰς τήν ἐξορίαν τοῦ Χρυσοστόμου ἐτιμωρήθησαν ὑπό θεηλάτου πληγῆς, κακῶς οἱ κακοί ἀπολεσθέντες· ἐξόχως δέ ἡ Εὐδοξία ἔπεσεν εἰς αἱμόρροιαν καί ἐσάπισεν ὅλον τό σῶμά της, ὥστε ἐξ αὐτοῦ σκώληκες ἐξήρχοντο καί δυσωδία ἀνυπόφορος, ἐξ ὧν ἐγνώρισεν, ὅτι διά τόν Ἅγιον τιμωρεῖται. Διά παρεκάλει αὐτόν μέ γοεράς φωνάς, ἀπέδωκε τόν ἀμπελῶνα εἰς τήν χήραν ὡς καί τάς ἄλλας ἀδικίας, τάς ὁποίας ἐποίησε καί μέ πολλάς ὀδύνας ἐξεψύχησε. Καί πάλιν οὐδέ μετά θάνατον ἔμεινεν ἀτιμώρητος, διότι ἔτρεμεν ὁ τάφος αὐτῆς, εἰς ἔκπληξιν τῶν ὁρώντων ἀνείκαστον, ὁ ὁποῖος κλόνος ἐκράτησε τριάκοντα τρία ἔτη, ἕως οὗ ἔφεραν ἀπό τῆς ἐξορίας τό ἅγιον λείψανον. Ἀφῆκε δέ ἡ Εὐδοξία θυγατέρας τέσσαρας· Πουλχερίαν, Φουλίαν, Ἀρκαδίαν καί Μαρίαν καί ἕνα υἱόν ὀνόματι Θεοδόσιον. Ἐβασίλευσε δέ ὁ Ἀρκάδιος ἔτη δέκα τέσσερα καί ἐτελεύτησεν, ὀκταετοῦς ὄντος τοῦ νέου Θεοδοσίου, αἱ δέ ἀδελφαί τοῦ Θεοδοσίου δέν ἐνυμφεύθησαν. Ἐκυβέρνα δέ τό βασίλειον ἡ Πουλχερία, οὖσα τότε ἐτῶν δέκα ἐννέα, ἕως οὗ ἦλθεν ὁ Θεοδόσιος εἰς ἡλικίαν νόμιμον.
Βασιλεύοντος δέ Θεοδοσίου τοῦ Μικροῦ ἤδη ἔτη τριάκοντα, ὁ Ἅγιος Πρόκλος, μαθητής καί Διάκονος χρηματίσας τοῦ θείου Χρυσοστόμου, κοινῇ ψήφῳ ἔγινε Πατριάρχης Κωσνταντινουπόλεως. Κατά δέ τόν τέταρτον χρόνον τῆς πατριαρχίας τοῦ Πρόκλου, ἤτοι ἐν ἔτει υλε’ (435), ἔπεισε τόν βασιλέα καί ἔπεμψε διά νά φέρωσιν εἰς Κωνσταντινούπολιν τό λείψανον τοῦ θείου πατρός. Φθάσαντες οἱ ἀπεσταλμένοι εἰς τά Κόμανα, ἠρώτησαν τούς ἐγχωρίους νά δείξωσιν εἰς αὐτούς τόν τάφον, ἵνα πάρωσι τό λείψανον. Οἱ δέ ἐπικράνθησαν ὑπέρμετρα, ὅτι ἐστεροῦντο τοιούτου θησαυροῦ ἀτιμήτου· πλήν δέν ἐτόλμησαν νά ἐναντιωθῶσιν εἰς τό βασιλικόν πρόσταγμα, ἀλλ’ ἔφεραν αὐτούς εἰς τόν τάφον τοῦ μάκαρος καί καθώς ἐσήκωσαν τόν λίθον νά ἐκβάλωσιν ἔξω τό λείψανον, ἔμεινεν ἀκίνητον, ὢ τοῦ θαύματος! καί δέν ἠδυνήθησαν τόσοι ἄνδρες νά σαλεύσωσιν αὐτό ὁλοτελῶς. Ὅθεν ἐπέστρεψαν οἱ ἀποσταλέντες εἰς τά βασίλεια ἄπρακτοι, κηρύττοντες εἰς ὅλην τήν πόλιν τό θαυμάσιον τοῦτο, ὅτι δηλαδή ὁ Ἅγιος δέν ἔδωκε τόν ἑαυτόν του, ἀλλ’ ἔμεινεν ἀκίνητος· (τοῦτο δέ τό ἔκαμε, διότι μέ αὐθεντίαν καί ὑπερηφάνειαν ἤθελε νά πάρῃ τό λείψανόν του ὁ βασιλεύς, τόν ὁποῖον ἠθέλησε νά διδάξῃ ὁ Ἅγιος ταπεινοφροσύνην καί μετριότητα). Τούτου χάριν παρεκάλεσε τόν Ἅγιον ὁ βασιλεύς ἀποστείλας εἰς αὐτόν ἐπιστολήν ἥτις περιεῖχε ταῦτα.
«Εἰς τόν Οἰκουμενικόν Πατριάρχην, Διδάσκαλον καί πνευματικόν Πατέρα Ἰωάννην τόν Χρυσόστομον, τήν προσκύνησιν προσφέρω, ἐγώ ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος. Ἡμεῖς, Πάτερ τίμιε, νομίζοντες ὅτι τό σῶμά σου τυγχάνει νεκρόν, ὡς καί τά λοιπά σώματα τῶν ἀποθανόντων, ἠθελήσαμεν νά μεταφέρωμεν αὐτό ἁπλῶς εἰς ἡμᾶς, διά τοῦτο καί τοῦ ποθουμένου δικαίως ἐστερήθημεν· ἀλλά σύ, Πάτερ τιμιώτατε, συγχώρησον ἡμᾶς μετανοοῦντας, διότι σύ ἐδίδαξας εἰς πάντας τήν μετάνοιαν καί δός τόν ἑαυτόν σου, ὡς Πατήρ φιλόπαις, εἰς ἡμᾶς τούς φιλοπάτορας υἱούς σου καί τούς σέ ποθοῦντας εὔφρανον διά τῆς παρουσίας σου».
Λαβόντες λοιπόν οἱ ἀπεσταλμένοι τήν ἐπιστολήν ταύτην καί φθάσαντες εἰς τόν τόπον, ἐτέλεσαν καθώς ὁ βασιλεύς τούς ἐπρόσταξε καί βλέπουσι πάλιν ἄλλο θαυμάσιον· ἤτοι φῶς ἄρρητον μέ πολλήν λαμπηδόνα ἀπό τοῦ τάφου ἀναπηδῆσαν, εὐωδία δέ ἀνείκαστος ἐξῆλθε τοῦ τάφου καί δέν ἐφαίνετο ὡς νεκρός ὁ Ἅγιος, ἀλλά φαιδρός εἰς τήν ὄψιν γεμᾶτος ἀμβροσίας καί νέκταρος. Ὅτε λοιπόν ἐπέμφθη ἡ ἐπιστολή αὕτη καί ἐτέθη ἐπί τοῦ στήθους τοῦ Ἁγίου, ἔδωκε τόν ἑαυτόν του ὁ θεῖος Πατήρ, διότι ἡ θήκη ἥτις περιεῖχε τό ἅγιον λείψανον εὐκόλως ὁ θεῖος Πατήρ, διότι ἡ θήκη ἥτις περιεῖχε τό ἅγιον λείψανον εὐκόλως καί χωρίς κόπον ἐφέρετο ἀνεμποδίστως. Τότε ἔγιναν καί πολλά θαυμάσια εἰς ὅσους μετά πίστεως τόν ἠσπάσθησαν. Ἐξόχως δέ ἦτο εἷς χωλός ἐν τῷ μέσῳ τοῦ πλήθους καί μέ πολύν του κόπον ἔκαμε τρόπον καί ἤγγισεν εἰς τούς πόδας του τό τοῦ Ἁγίου ἱμάτιον καί εὐθύς ἰάθη. Θέτοντες λοιπόν τό ἱερόν λείψανον εἰς χρυσοκόλλητον λάρνακα καί βαστάζοντες αὐτήν ἐκίνησαν τήν ὁδοιπορίαν πρόθυμοι μέ ψαλμῳδίαν πολλήν, μέ λαμπάδας καί θυμιάματα καί εἰς ὅσας πόλεις καί χώρας ὑπεδέχοντο τόν Ἅγιον, ἡγιάζοντο. Ὅταν δέ ἐπλησίασαν εἰς τήν Χαλκηδόνα καί τό ἤκουσαν εἰς τήν βασιλεύουσαν, ἔδραμον ὅλοι νέοι καί γέροντες μέ πόθον πολύν νά τό προϋπαντήσωσιν, ὡς ἔπρεπε, καί ἐγέμισε πλοῖα ὅλη ἡ θάλασσα, ἥτις ἐφαίνετο ὥσπερ γῆ στερεά.
Ὅταν ἔφθασε τό ἅγιον λείψανον ἀντίπεραν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἐξῆλθεν ὁ Πατριάρχης μετά τοῦ βασιλέως καί ὅλη ἡ Σύγκλητος διά νά προϋπαντήσωσι τόν Ἅγιον. Τήν θήκην δέ τήν ἔχουσαν τό ἅγιον λείψανον ἔβαλον εἰς πλοῖον βασιλικόν. Γενομένης δέ τρικυμίας, τά μέν ἄλλα πλοῖα διεσκορπίσθησαν εἰς ἕν καί ἄλλο μέρος, τό δέ πλοῖον τό περιέχον τό ἅγιον λείψανον ἐξῆλθεν εἰς τόν ἀγρόν τῆς Καλλιτρόπης χήρας, τήν ὁποίαν ἡ Εὐδοξία ἠδίκησεν, ὡς προείπομεν· καί τότε πάλιν ἔγινεν εἰς τήν θάλασσαν γαλήνη. Ὅταν δέ ἔφθασαν εἰς τόν ὡρισμένον τόπον ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐβάσταζον τό τίμιον λείψανον, εἶδον ὅτι ἔκλινε πάλιν θαυμασίως πρός τό ἕν μέρος ἀφ’ ἑαυτοῦ του, ἐκεῖνο τό ηὐτρεπισμένον καί ἡτοιμασμένον διά τόν Ἅγιον κουβούκλιον καί προσεκάλει μέ σχῆμα τό λείψανον. Μέγας εἶ, Κύριε, καί θαυμαστά τά ἔργα σου! Ὅταν ἔβαλον εἰς τό πλοῖον ἐκεῖνο τό τίμιον λείψανον, ὁ μέν βασιλεύς εἶχε πόθον νά ὑπάγῃ εἰς τά βασίλεια, ἀλλ’ ὡς φαίνεται δέν ἤθελεν ὁ Ἅγιος Χρυσόστομος, διά τοῦτο κατέβη τό ρεῦμα τῆς θαλάσσης τοῦ Ἑλλησπόντου δυνατόν. Πρῶτον λοιπόν ἐφέρθη τό ἅγιον λείψανον εἰς τόν Ναόν τοῦ Ἀποστόλου Θωμᾶ, τόν ὀνομαζόμενον τοῦ Ἀμαντίου, ὅπου ὁ βασιλεύς ἦτο παρών καί ἐσκέπαζε διά τῆς βασιλικῆς του χλαμύδος τήν θείαν σορόν τοῦ λειψάνου καί ὁμοῦ παρεκάλει τόν Ἅγιον νά παύσῃ τόν κλονισμόν τοῦ τάφου τῆς μητρός του, ὁ ὁποῖος ἔτρεμεν ἤδη τριάκοντα τρία ἔτη· καί δή ἐπέτυχε τῆς αἰτήσεως διότι ἐστάθη, παραδόξως, ὁ κινούμενος τάφος ἐκείνης.
Μετά ταῦτα ἐκομίσθη τό ἅγιον λείψανον εἰς τόν Ναόν τῆς Ἁγίας Εἰρήνης· ἐκεῖ δέ ἔβαλον τό ἅγιον λείψανον ἐπάνω εἰς τό ἱερόν Σύνθρονον καί ἐβόησαν ἅπαντες: «Ἀπόλαβε τόν θρόνον σου, Ἅγιε». Εἶτα ἀπέθεσαν τήν θήκην τοῦ λειψάνου ἐπί τῆς βασιλικῆς ἁμάξης καί ἔφεραν αὐτό εἰς τόν Ναόν τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων. Ἐκεῖ ἔβαλαν τό ἅγιον λείψανον ἐπάνω εἰς τήν ἱεράν καθέδραν καί, ὢ τοῦ θαύματος! ἐπεφώνησεν εἰς τόν λαόν τό «Εἰρήνη πᾶσι καί τῇ Εὐδοξίᾳ συγχώρησις». Καί ὕστερον ἐτέθη ὑποκάτω εἰς τήν γῆν ὅπου καί τώρα εὑρίσκεται. Ὅτε δέ ἡ ἱερά λειτουργία ἐτελεῖτο, θαύματα μεγάλα ἐγίνοντο, ἕν τῶν ὁποίων εἶναι τοῦτο. Ἄνθρωπός τις πάσχων ἀπό ἀσθένειαν, ὀνομαζομένην ἀρθρίτιδα (αὕτη προξενεῖ πόνους καί ὀδύνας εἰς τάς ἀρθρώσεις καί τούς ἁρμούς τῶν μελῶν τοῦ σώματος) καί παράλυτος ὤν καί σχεδόν ἀκίνητος, ἤγγισε τῆς ἱερᾶς θήκης τοῦ ἁγίου λειψάνου καί, ὢ τοῦ θαύματος! παρευθύς ἠλευθερώθη τελείως ἀπό τοῦ πάθους. Οὕτως ἠξεύρει νά δοξάζῃ ὁ Θεός τούς δοξάζοντας αὐτόν διά τῆς πολιτείας των. Τελεῖται δέ ἡ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ πανσέπτῳ Ναῷ τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων ὅπου καί τό ἱερόν αὐτοῦ σῶμα εὑρίσκεται, ὑποκάτω τοῦ θυσιαστηρίου.
ΠΗΓΗ: ΒΙΚΤΩΡΟΣ ΜΑΤΘΑΙΟΥ, ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟΜΟΣ Α’ Σελ.678. ΕΚΔΟΣΙΣ Γ’ 1970.
Ἡ εἰκόνα τοῦ κειμένου ἔχει τεθεῖ ἀπό τόν συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.
