ΕΥΕΡΓΕΝΤΙΝΟΣ ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΚΑ’
Α’. Ἐν τῷ Γεροντικῷ.
Ὁ Ἀββᾶς Ματόης εἶπεν, ὅτι ὁ σατανᾶς δέν γνωρίζει ἀπό ποῖον πάθος νικᾶται ἡ ψυχή· σπείρει μέν βέβαια τούς λογισμούς τῶν διαφόρων παθῶν, ὅπως τῆς πορνείας, τῆς καταλαλιᾶς καί ἐν γένει τούς λογισμούς ὅλων τῶν παθῶν, ἀλλά δέν γνωρίζει ἐάν θά θερίσῃ, ἐάν δηλαδή θά τούς παραδεχθῶμεν καί ἄν θά πράξωμεν τάς ἀντιστοίχους ἁμαρτίας. Μόλις δέ διαπιστώσῃ, ἀπό τάς κινήσεις τοῦ σώματος, εἰς ποῖον πάθος κλίνει ἡ ψυχή, μέ αὐτό τήν πολεμεῖ.
Β’. Τοῦ Ἀββᾶ Κασσιανοῦ.
Ἕνας ἀδελφός ἠρώτησε τόν Ἀββᾶν Ἀρσένιον:
-Πάτερ μου, σέ παρακαλῶ νά μοῦ εἴπῃς πῶς ἐπιτυγχάνεται ὁ σύνδεσμος τῶν πονηρῶν πνευμάτων μέ τήν ψυχήν, χωρίς νά γίνεται ἀντιληπτός, καί πῶς τά πονηρά πνεύματα κατορθώνουν νά συνομιλοῦν μέ τήν ψυχήν, χωρίς νά τό ἀντιλαμβάνεται, καί νά συνδέωνται μαζί της, καί νά ἐπιβάλλουν εἰς αὐτήν τά θελήματά των; Ἐπίσης σέ παρακαλῶ, νά μοῦ ἐξηγήσῃς ποία ἡ σχέσις τῆς διανοίας μέ τά πονηρά αὐτά πνεύματα, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι χωρίς τήν Χάριν τοῦ Θεοῦ δέν δύναται ἡ διάνοια νά ξεχωρίσῃ ποῖον εἶναι τό ἀποτέλεσμα τῆς ἐπιβουλῆς τῶν πονηρῶν πνευμάτων καί τί προέρχεται ἀπό τήν ἐλευθέραν πρόθεσίν μας.
Ὁ Ἀββᾶς Ἀρσένιος ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς: Δέν εἶναι περίεργον καί ἀξιοθαύμαστον, ἐάν ἕνα πνεῦμα ἐπικοινωνῇ μέ ἕνα ἄλλο, χωρίς νά γίνεται ἀπό ἡμᾶς ἀντιληπτή ἡ ἐπικοινωνία αὐτή· οὔτε καί τό πῶς τό πνεῦμα αὐτό, κατά τρόπον ἀόρατον, πλησιάζει τήν ψυχήν, καί τῆς ψιθυρίζει τά προκαλοῦντα ἡδονήν· τοῦτο συμβαίνει, διότι μεταξύ τῶν πνευμάτων αὐτῶν καί τῆς ψυχῆς ὑπάρχει μία ὁμοιότης καί συγγένεια, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τό νοερόν καί λογικόν καί οἱ ἴδιοι ὅροι ὑπάρξεως μεταξύ τῆς ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου καί τῆς νοερᾶς οὐσίας τῶν πνευμάτων ἐκείνων· δι’ αὐτό καί δύνανται νά ἐπικοινωνῶσι μεταξύ των διά τῶν λογισμῶν.
Ἐκτός τῆς ἐπικοινωνίας αὐτῆς τῶν λογισμῶν, δέν δύναται νά νοηθῇ ἄλλης μορφῆς ἐπικοινωνία, ὡς ἔξαφνα, τῆς κατ’ οὐσίαν παρουσίας ἑνός πνεύματος εἰς τήν ὕπαρξιν τοῦ ἑτέρου, διότι αὐτό μόνον εἰς τήν Θεότητα εἶναι δυνατόν, ἡ ὁποία εἶναι τελείως ἀσώματος καί ἁπλῆ κατά τήν φύσιν καί ὡς ἐκ τούτου δύναται νά ὑπάρχῃ εἰς πᾶσαν νοεράν φύσιν, διαπερῶσα αὐτήν δι’ ὅλης τῆς ὑποστάσεως καί οὐσίας καί περιλαμβάνουσα ὅλα τά ἀφανῆ αὐτῆς μέρη, διερευνῶσα αὐτά, διότι μόνον ἡ Θεότης εἶναι κατ’ ἀλήθειαν ἁπλῆ καί ἀσώματος.
Διότι ἄν καί λέγωμεν, ὅτι ὑπάρχουν πνευματικαί φύσεις, ὡς οἱ Ἄγγελοι, οἱ δαίμονες καί αὐτή, ὁμοίως, ἡ ψυχή τοῦ ἀνθρώπου, ἐν τούτοις δέν δυνάμεθα νά τάς θεωρήσωμεν τελείως ἀσωμάτους· καί αὐταί ἔχουν σῶμα, τελείως βεβαίως διάφορον καί λεπτότερον τοῦ ἡμετέρου, ὅπως λέγει καί ὁ Ἀπόστολος· «σώματα ἐπουράνια καί σώματα ἐπίγεια» (Α’ Κορ. ιε’ 40). Καί πάλιν ὁ αὐτός Ἀπόστολος λέγει· «σπείρεται σῶμα ψυχικόν, ἐγείρεται σῶμα πνευματικόν» (Αὐτόθι 44).
Ἐξ ὅλων αὐτῶν συμπεραίνομεν, ὅτι οὐδεμία νοερά φύσις, οὐδέν πνεῦμα, εἶναι τελείως ἀσώματον, παρά μόνον ὁ Θεός. Μόνον λοιπόν ὁ Θεός δύναται νά ἐρευνᾷ τά κρύφια καί νά διέρχεται τά βάθη τῶν καρδιῶν καί νά γνωρίζῃ ὅλας τάς νοερᾶς οὐσίας.
Μόνος ὁ Θεός δύναται ὅλος νά ὑπάρχῃ παντοῦ καί εἰς ὅλα τά ὄντα. Δι’ αὐτό καί μόνον ὁ Θεός δύναται νά γνωρίζῃ τάς σκέψεις καί τά διανοήματα τῶν ἀνθρώπων καί νά βλέπῃ ἐπακριβῶς τάς κινήσεις τῆς διανοίας, συμφώνως καί μέ αὐτά, πού λέγει ὁ Ἀπόστολος· «Ζῶν γάρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ καί ἐνεργής καί τομώτερος ὑπέρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καί διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καί πνεύματος, ἁρμῶν τε καί μυελῶν, καί κριτικός ἐνθυμήσεων καί ἐννοιῶν καρδίας, καί οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανής ἐνώπιον αὐτοῦ» (Ἑβρ. δ’ 12 – 13). Καί ὁ Προφητάναξ Δαβίδ λέγει σχετικῶς· «ὁ πλάσας κατά μόνας τάς καρδίας αὐτῶν» (Ψαλμ. λβ’ 15), ὁ δέ Ἰώβ ἀνακράζει· «ὁ ἐπιστάμενος τόν νοῦν τῶν ἀνθρώπων» (Ἰώβ ζ’ 20).
Εἰς μόνον λοιπόν τόν Θεόν, ὅπως εἶπον, εἶναι δυνατόν νά γνωρίζῃ τάς σκέψεις μας καί τά διανοήματά μας, διότι Αὐτός μόνον εἶναι ἀσώματος καί διέρχεται διά μέσου τῆς οὐσίας τῆς ψυχῆς· τά ἀκάθαρτα πνεύματα δύνανται νά ἀντιληφθοῦν τήν ποιότητα τῶν σκέψεων καί λογισμῶν μας, ὄχι ὅμως διότι ἐνυπάρχουν ἐντός τῆς ψυχῆς, ἀλλά διότι παρατηροῦν μετά προσοχῆς ὡρισμένας ἐκδηλώσεις μας, ἤ σωματικάς κινήσεις, ὡς ἐπί παραδείγματι τήν διάθεσίν μας πρός τι, τούς λόγους μας, τά ἐνδιαφέροντά μας· δι’ ὅλων αὐτῶν κατασκοπεύουν τά διανοήματα καί τούς λογισμούς τῆς διανοίας καί ἐξάγουν τά συμπεράσματά των. Ἐκείνας ὅμως τάς ἐννοίας καί τάς σκέψεις, αἱ ὁποῖαι οὐδέποτε ἔχουν ἐξέλθει ἀπό τά ἐσώτατα βάθη τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς, οὐδέποτε τά πονηρά πνεύματα δύνανται νά τάς ἀντιληφθοῦν (¹).
Καί αὐτούς ἀκόμη τούς πονηρούς λογισμούς, πού κρυφίως σπείρουν εἰς τήν ψυχήν μας, δέν δύνανται τά πονηρά πνεύματα κατ’ ἄλλον τρόπον νά γνωρίζουν, ἐάν τούς ἐδέχθημεν, παρά μόνον, ὅπως εἶπον ἐκ τῶν κινήσεων τοῦ σώματος καί τῶν ἐν γένει ἐξωτερικῶν ἐκδηλώσεων τοῦ ἀνθρώπου. Παραδείγματος χάριν, ὅταν ὑποβάλλουν εἰς τόν ἄνθρωπον λογισμούς γαστριμαργίας, θά ἀντιληφθοῦν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐδέχθη τήν προσβολήν τῆς γαστριμαργίας, ἐάν τόν ἴδουν νά παρακολουθῇ συνεχῶς τήν πορείαν τοῦ ἡλίου καί μετ’ ἐνδιαφέροντος νά ἀναμένῃ τήν ὥραν τοῦ φαγητοῦ.
Ὅταν σπείρουν εἰς τήν ψυχήν λογισμούς πορνείας, θά ἀντιληφθοῦν τήν συγκατάθεσίν μας, ἐάν μᾶς ἴδουν νά περιφέρωμεν φιληδόνως τούς ὀφθαλμούς μας καί μετά περιεργείας βλέποντας τά διάφορα πρόσωπα, πού δέν πρέπει, ἤ ἐάν ἀντιληφθοῦν φιλήδονον σωματικήν κίνησιν καί δέν ἴδουν τήν ψυχήν μετά γενναιότητος νά ἀντιστέκεται εἰς αὐτάς τάς ὑπόπτους εἰσηγήσεις. Ἐξ αὐτῶν θά καταλάβουν ὅτι ἡ ψυχή ἐτραυματίσθη ἀπό τήν ἐπιθυμίαν.
Ὅταν πάλιν σπείρουν εἰς τήν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου λύπην ἤ ὀργήν, καί ἡ ψυχή δεχθῇ τά σπέρματά των, οἱ δαίμονες τό αἰσθάνονται ἀπό τάς κινήσεις τοῦ σώματος· ἄν δηλαδή ἴδουν τούς ὀφθαλμούς ἀγριεμένους καί περιφερομένους ἐναγωνίως, τό πρόσωπον ἀλλαγμένον ἀπό τήν συνηθισμένην του μορφήν, ἄλλοτε κίτρινον ἀπό τήν συστολήν καί ὑποχώρησιν τοῦ αἵματος, καί ἄλλοτε κατακόκκινον ἀπό τήν ἐπιτάχυνσιν τοῦ περικαρδίου αἵματος εἰς τήν ἐπιφάνειαν τοῦ προσώπου, ἀπό τάς σωματικάς αὐτάς ἐκδηλώσεις θά ἀντιληφθοῦν οἱ δαίμονες, ὅτι παραδέχθημεν τούς λογισμούς τῆς ὀργῆς καί τῆς λύπης.
Τοιουτοτρόπως λοιπόν λεπτομερῶς ἐρευνοῦν καί κατασκοπεύουν ἀπό ποῖον ἐλάττωμα νικᾶται εὐκολώτερον ἡ ψυχή· ὁλοφάνερα δέ ἀντιλαμβάνονται πρός ποῖον πάθος ἔχει ἀδυναμίαν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, ὅταν μᾶς παρατηρήσουν νά μή δυσφορῶμεν ἐκ τῆς ὑποβολῆς τοῦ γενεσιουργοῦ λογισμοῦ, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας, μέ τήν σιωπήν καί τήν ἡσυχίαν μας, νά δείχνωμεν τήν πρός αὐτόν ἀγάπην μας καί εὐχάριστον ἐνασχόλησίν μας. Καί μή σοῦ φαίνεται αὐτό περίεργον καί θαυμαστόν, ἐάν δηλαδή οἱ δαίμονες, ὡς ἄϋλα καί ἀερικά σώματα, ἀντιλαμβάνωνται τάς ψυχικάς μας διαθέσεις ἀπό τάς σωματικάς ἐκδηλώσεις· καί τοῦτο διότι ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἔμπειροι, πού πολλάς φορᾶς ἐξακριβώνουν καί τήν ἐσωτερικήν κατάστασιν τῶν συνανθρώπων των καί τάς ψυχικάς των διαθέσεις, ἀπό τήν ἐμφάνισιν, τήν συμπεριφοράν καί τήν ποιότητα τῶν ἐξωτερικῶν ἐκδηλώσεων τοῦ ἀνθρώπου.
Πρέπει δέ καί αὐτό ἀκόμη νά γνωρίζῃς· ὅτι καί εἰς ὅσα κακά ἐνεργοῦμεν, δέν πρέπει νά θεωρῶμεν αἰτίαν αὐτῶν τούς δαίμονας, ὑπό τήν ἔννοιαν ὅτι εἰσῆλθον εἰς τά βάθη τῆς οὐσίας τῆς ψυχῆς καί ἐγκατεστάθησαν καί ἐκπέμπουν λέξεις καί φράσεις, πού θέλουν, διά τοῦ ἀνθρωπίνου στόματος· αὐτό, ὅπως ἔχει λεχθῆ, μέ κανένα τρόπον δέν εἶναι δυνατόν νά γίνῃ ἀπό τούς δαίμονας· οὔτε ἀκόμη τό ἀκάθαρτον πνεῦμα ἐνεργεῖ δι’ ἑνός ὡρισμένου ἐλαττώματος τῆς ψυχῆς. Πῶς λοιπόν ἐνεργεῖ ἐπί τοῦ ἀνθρώπου ὁ δαίμων; Μόνον διά τῆς ἀσθενείας τοῦ σώματος· ρίπτει δηλαδή ἀσήκωτον βάρος εἰς ἐκεῖνα τά μέλη, πού ἀποτελοῦν ὄργανον ἑνός πάθους καί οὕτω αἰχμαλωτίζει τήν δύναμιν τῆς ψυχῆς, καί συσκοτίζει καί παραλύει τάς νοητικάς αἰσθήσεις τοῦ μέρους ἐκείνου. Ἀπαράλλακτα δηλαδή, ὅπως βλέπομεν νά συμβαίνῃ συνήθως καί ἀπό τό κρασί, τόν πυρετόν καί τό πολύ κρύο καί ἀπό τάς συνεπείας διαφόρων ἀσθενειῶν.
Αὐτήν τήν παράλυσιν τῆς ἐνεργείας τῆς ψυχῆς διά νά μή ἐπιφέρῃ ὁ διάβολος εἰς τόν μακάριον Ἰώβ, ὅταν ἔλαβε τήν ἐξουσίαν νά πειράξῃ τήν σάρκα του, ἔλαβε παράγγελμα ὑπό τοῦ Θεοῦ νά μή θίξῃ τήν ψυχήν του. Νά τί λέγει· «ἰδού παραδίδωμί σοι αὐτόν, μόνον τήν ψυχήν αὐτοῦ διαφύλαξον» (Ἰώβ β’ 6). Δηλαδή μή τόν κάμῃς τρελλόν, διάβολε, – λέγει ὁ Θεός – καταστρέφων τό ὑπόβαθρον τῆς ψυχῆς του ἀπό τό πολύ βάρος καί τοιουτοτρόπως σκεπασθῆ ἡ νόησις καί ἡ σοφία τοῦ ἡγεμονικοῦ τῆς ψυχῆς, μέ τήν ὁποίαν θά ἀντιστέκεται εἰς τήν πολλήν σου κακίαν.
Ὥστε δέν ἑνοῦται μέ τήν ψυχήν ὁ δαίμων, ὅπως ἀναμιγνύεται τό ἀκάθαρτον πνεῦμα μέ τήν παχεῖαν καί ὑλικήν σάρκα, ὡς νά ἦτο δυνατή ἡ εἰσδοχή τοῦ ἑνός πνεύματος (τοῦ κακοῦ) εἰς τό ἄλλο (τῆς ψυχῆς)· διότι αὐτό, ὅπως ἐλέχθη, μόνον εἰς τήν Ἁγίαν Τριάδα εἶναι δυνατόν. Οἱ δαίμονες ἐπιτίθενται κατά τῆς ψυχῆς καί παλαίουν κατ’ αὐτῆς, διά τῆς σωματικῆς ροπῆς πρός τά πάθη καί τῆς σαρκικῆς ἀδυναμίας.
(¹) Τήν ἀλήθειαν αὐτήν διαισθάνεται πᾶς τις Χριστιανός, διότι καί περί ἀγαθῆς τινος προαιρέσεως λέγομεν· «νά μή τό ἀκούσῃ ὁ διάβολος καί φθονήσῃ».
Πηγή: ΕΥΕΡΓΕΝΤΙΝΟΣ (ΤΟΜΟΣ Δ’). Ἑπιμελείᾳ Βίκτωρος Ματθαίου Καθηγουμένου τῆς ἐν Κρονίζη Κουβαρᾶ Ἀττικῆς Ἱερᾶς καί σεβασμίας Δεσποτικῆς Μονῆς Μεταμορφώσεως του Σωτῆρος. Ἀθῆναι 1966 (σελ. 363).
Ἡ Εἰκόνα τοῦ κειμένου, ἔχει τεθεῖ ἀπό τόν συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.
