† Ἀλεξάνδρου Καλόμοιρου
Πολλοί μιλοῦν γιά τήν χαρά τοῦ Χριστιανοῦ χωρίς νά καταλαβαίνουν ὅτι δέν ἔχει καμμία σχέσι μέ τήν χαρά τοῦ κόσμου. Ἡ χαρά τοῦ κόσμου εἶνε θορυβώδης καί ἀνήσυχη, ἡ χαρά τοῦ Χριστιανοῦ εἶνε σιωπηλή καί γαλήνια. Ἡ χαρά τοῦ κόσμου ξεσπᾶ σέ γέλια καί κραυγές, ὁ Χριστιανός «μόλις ἡσυχῇ μειδιάσει». Ἡ ἐν Χριστῷ χαρά δέν φαίνεται ἀπό ἐξωτερικά σημάδια, μόνο ἀκτινοβολεῖ μέ τρόπο μυστικό.
Πολλοί λένε ὅτι ὁ Χριστιανός πρέπει νά εἶνε γελαστός καί χαρίεις, καί ὄχι κατσούφης, γιά νά βλέπουν οἱ ἄνθρωποι καί νά ζηλεύουν τήν χαρά του. Μιά τέτοια χαρά ὅμως εἶνε ἐπιφανειακή καί δέν προέρχεται ἀπό τή θεία Χάρι. Ὁ Χριστιανός οὔτε γελαστός εἶναι οὔτε κατσούφης. Ζεῖ μέσα σ’ ἐκείνη τήν εὐλογημένη θλῖψι τῆς μετανοίας πού τόν γεμίζει μέ μυστική χαρά, γιατί μόνο μέσῳ τῆς θλίψεως αὐτῆς καί τοῦ σταυροῦ ἔρχεται σέ ἐπαφή μέ τόν Κύριο τήν μοναδική πηγή τῆς χαρᾶς. Ἔτσι ἔζησαν οἱ ἅγιοι ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ καί ἔτσι μᾶς ἐδίδαξαν νά ζοῦμε κι’ ἐμεῖς τήν πίστι μας. «Ἐγγύς ὁ Θεός τῆς λυπηρᾶς καρδίας».
Ὁ Κύριος μᾶς εἶπε: «Οὐαί ὑμῖν οἱ γελῶντες νῦν, ὅτι πενθήσετε καί κλαύσετε», καί ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος κηρύσσει: «Πένθους ὁ παρών καιρός, καί θλίψεως καί ὑποπιασμοῦ καί δουλαγωγίας, καί ἀγώνων καί ἱδρώτων, σύ δέ γελᾶς;».
Ἡ στενή πύλη πού καλεῖται νά περάσῃ ὁ Χριστιανός εἶνε θλῖψις, ἀλλά θλῖψις κατά Θεόν καί ὄχι κατά κόσμον. Ἡ πρώτη εἶναι σημεῖον μετανοίας καί ὁδηγεῖ στήν σωτηρία, ἐνῷ ἡ δεύτερη εἶνε σημεῖον θανάτου. Αὐτή ἡ θλῖψις ἔχει μέσα της ὅλες τίς εὐλογίες καί ὁδηγεῖ στήν γαλήνια χαρά τῆς ἁγιότητος. Αὐτήν ὁ ἄνθρωπος πρέπει νά κρατήση μέχρι τό τέλος τῆς ζωῆς του, γιατί καμμία ἀρετή καί κανένας βαθμός ἁγιότητος δέν τόν ἀπαλλάσσει ἀπό τήν ἐνοχή μπροστά στόν Θεό. Ἡ χάρις καί ἡ συγνώμη τοῦ Θεοῦ ποτέ δέν τόν κάνει νά ξεχάσῃ τήν ὀφειλή του καί τό ὅτι εἶνε «ἀχρεῖος δοῦλος». Ὁ Χριστιανός εἶνε ὁ κουρελιάρης ἐκεῖνος πού τόν ἔμπασαν στά ἀνάκτορα χωρίς νά τό ἀξίζη. Πῶς νά μή εἶναι γεμάτος φόβο καί συστολή, γεμάτος θλῖψι γιά τήν κατάντια του; Καί ἄν ἡ καλωσύνη τοῦ Βασιλέως τόν ντύσει μέ χρυσές στολές πῶς νά ξεχάση ὅτι τοῦ εἶνε χαρισμένες καί ὅτι μπορεῖ νά τοῦ ἀφαιρεθοῦν; Ἐπάνω σ’ αὐτήν τήν γῆ καί ὅσο ζοῦμε αὐτήν τήν ζωή κανένας δέν μπορεῖ νά εἶναι σίγουρος ὅτι εἶνε σωσμένος. Πόσο συχνά βλέπουμε τίς δωρεές τοῦ Θεοῦ νά παίρνωνται πίσω! Πῶς νά γελοῦμε καί νά μή φοβόμαστε ἀφοῦ δέν ἔχουμε δική μας παρά μόνο τήν ἁμαρτία μας; «Εἰ τοίνυν φῶς εἶναι βούλει, μίσει τήν εὐτραπελίαν καί τήν περιφοράν τοῦ γέλωτος» μᾶς λέγει ὁ Ἰσίδωρος ὁ Πηλουσιώτης, καί ἡ Ἁγία Γραφή μᾶς φωνάζει: «Μωρός ἐν γέλωτι ἀνυψοῖ φωνήν αὐτοῦ, ἀνήρ δέ πανοῦργος (δηλαδή φρόνιμος) μόλις ἡσυχῇ μειδιάσει», καί ὁ ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος: «Εἰ οὐδέν οὕτω τῇ ταπεινοφροσύνῃ ὡς τό πένθος συνέρχεται, οὐδέν οὕτως αὐτῇ ὡς ὁ γέλως ἀνθέστηκεν».
Τί λένε γι’ αὐτά ὅσοι φαντάζονται ὅτι ὁ Χριστιανός πρέπει νά εἶνε ἕνας χαριτωμένος, γελαστός καί πρόσχαρος ἀνθρωπάκος, ἕτοιμος νά γελάση καί νά κάνη τούς ἄλλους νά γελάσουν, πού φοβᾶται μή τοῦ κολλήσουν τό ἐπίθετο τοῦ κατσούφη καί πού δέν ἀποκρούει καμμιά χαρά τοῦ κόσμου ἄν δέν εἶνε ἀπηγορευμένη; Γιατί ἆραγε ἔχει στομώσει τόσο πολύ ἡ αἴσθησίς μας ὥστε νά μή μποροῦμε νά ξεχωρίσουμε τήν, γεμάτη ἐλπίδα, πραότητα καί γαλήνη, σοβαρότητα πού πρέπει νά ἔχει ὁ πραγματικός Χριστιανός ἀπό τήν σκυθρωπότητα τοῦ κατά κόσμον τεθλιμμένου;
«Γίνου σύννους», μᾶς διδάσκει ὁ ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος, «δεδοίκασι γάρ σύννοιαν οἱ δαίμονες ὡς οἱ κλέπται τούς κύνας».
Ὁ γελαστός, ὁ εὐγενικός καί ἀστειευόμενος Χριστιανός, τόν ὁποῖον Ὀρθόδοξοι δυστυχῶς ὁδηγοί στίς ἡμέρες μας μᾶς διδάσκουν νά ὁμοιάσωμε, ἔρχεται κι’ αὐτός ἀπό τήν Δύσι, ὅπως καί τόσες ἄλλες κακοδαιμονίες τῆς Ἐκκλησίας καί τοῦ Ἔθνους μας. Τόν ἔχει πλάσει ὁ κοσμικός δυτικός «Χριστιανισμός» πού φοβᾶται νά θίξη τό αἴσθημα τοῦ αἰῶνος τούτου καί ἔχει κάνει ὑποχωρήσεις σέ ὅλες τίς ἀδυναμίες τοῦ ἀνθρώπου καί ἀντί νά ἀνεβάση τό πλῆθος στό ὕψος τῆς Ἐκκλησίας κατέβηκε αὐτός στό ἐπίπεδό τους ἔτσι πού ὁ κόσμος ἔχει πάψει νά τόν σέβεται. Ἐν τούτοις ὅλοι οἱ ἅγιοι διδάσκουν ὅτι ἡ ψεύτικη χαρά ὄχι μόνον ἀδιάφορη δέν εἶναι ἀλλά γίνεται σοβαρό ἐμπόδιο γιά τήν κατά Χριστόν εὐτυχία. Ὁ Χριστιανός δέν συζητεῖ ποιές χαρές τοῦ κόσμου τοῦ εἶνε ἐπιτρεπτές καί ποιές δέν τοῦ εἶνε. Αὐτό τό κάνει μόνον ὁ ἐσωτερικά κενός. «Ὁ γευσάμενος τῶν ἄνω, εὐχερῶς τῶν κάτω καταφρονεῖ, ὁ δέ ἐκείνων ἄγευστος ἐπί προσκαίροις ἀγάλλεται», μᾶς λέγει πάλι ὁ ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος. Κανένα κτίσμα καθ’ ἑαυτό δέν μπορεῖ νά δώση χαρά πραγματική στόν ἄνθρωπο καί εἶνε μάταιο νά ζητοῦμε στά κτίσματα τήν χαρά. Καί ὅμως κάθε κτίσμα γίνεται αἰτία χαρᾶς στήν καρδιά πού τήν ἔχει κατοικήσει ὁ Κύριος. Ἡ καρδιά αὐτή ποτέ δέν σκλαβώνεται γιατί ἕνα Κύριο μόνον ἀναγνωρίζει.
Ἡ χαρά τοῦ Χριστιανοῦ δέν εἶναι τοῦ Αἰῶνος τούτου, ἀλλά τοῦ Μέλλοντος, εἶνε ἡ χαρά τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν. «Οὐδένα δυνατόν ἐν ἑκατέρῳ τῷ αἰώνι παρακαλεῖσθαι· οὔτε τις δύναται κἀνταῦθα καί ἐν τῷ μέλλοντι χαίρειν· ἀλλ’ ἀνάγκη τήν ἑτέραν τῶν παρακλήσεων ἀπολέσαι, τόν τήν ἑτέραν βουλόμενον κτήσασθαι», λέγει ὁ ἱερός Αὐγουστῖνος. Ὁ Χριστιανός ἀποφεύγει τήν βλεπόμενη χαρά τοῦ παρόντος αἰῶνος, τήν χαρά τοῦ κόσμου, καί συγχρόνως χαίρεται τήν χαρά τοῦ Μέλλοντος αἰῶνος, τήν ἀκατάληπτη γιά κείνους πού δέν τήν ἔχουν γευθῆ.
Ἡ ἐν Χριστῷ χαρά εἶναι δῶρον τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί ὡς ἐκ τούτου ἀντιστρόφως ἀνάλογη τῆς ἁμαρτίας. Ὅσο πιό ἁμαρτωλός εἶνε ὁ ἄνθρωπος τόσο πιό μακριά βρίσκεται ἀπό τή χαρά. Ἀγών γιά τήν χαρά εἶνε ἀγών ἐναντίον τῆς ἁμαρτίας. Στό Μικρό Παρακλητικό Κανόνα διαβάζουμε τήν παρακάτω προσευχή: «Χαρᾶς μου τήν καρδίαν πλήρωσον, Παρθένε, ἡ τῆς χαρᾶς δεξαμένη τό πλήρωμα, τῆς ἁμαρτίας τήν λύπην ἐξαφανίσασα». Αὐτήν τῆς ἁμαρτίας τήν λύπη, τά γέλια, οἱ χαριεντισμοί καί οἱ «ψυχαγωγίες» εἶνε δυνατόν νά τήν διώξουν, ἀπεναντίας τήν μεγαλώνουν.
Ὑπάρχει λοιπόν «χαρά» καί χαρά, ἡ μία ἐκτοπίζει τήν ἄλλη καί ἡ συνύπαρξί τους εἶνε ἀδύνατος. «Νουθετοῦμεν, ἔλεγαν οἱ Πατέρες, φοβεῖσθαι τάς εὐτυχίας τοῦ κόσμου καί κατά πᾶσαν εὐδαιμονίαν τοῦ αἰῶνος τούτου, ἄγαν ἐπαγρυπνεῖν» «Ὁ ἔχων ἀνάπαυσιν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ τήν αἰώνιον ἀνάπαυσιν μή ἐλπιζέτω λαβεῖν· ἡ βασιλεία γάρ τῶν οὐρανῶν οὐκ ἔστι τῶν ἀναπαυομένων ἐνθάδε, ἀλλ’ ἐκείνων ἐστί τῶν ἐν θλίψει πολλῇ καί στεναχωρίᾳ διαγόντων τόν βίον τοῦτον» μᾶς λέγει ὁ Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Μέγας. Καί αὐτός ὁ Κύριος μᾶς τονίζει κατηγορηματικῶς ὅτι κλῆρος μας ἐπάνω σ’ αὐτήν τήν γῆ δέν εἶνε τό γέλιο καί τό τραγούδι ἀλλά τά δάκρυα καί ὁ σταυρός. «Ὅς οὐ λαμβάνει τόν σταυρόν αὐτοῦ, καί ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου οὐκ ἔστι μου ἄξιος».
Ναί, ὁ Κύριος μᾶς τό εἶπε· «ἐν τῷ κόσμῳ θλῖψιν ἔξετε». Βρισκόμαστε σέ πόλεμο. «Ἐν τῷ κόσμῳ θλῖψιν ἔξετε, ἀλλά θαρσεῖτε. Ἐγώ νενίκηκα τόν κόσμον».
Τό γέλιο, τά ἀστεῖα, οἱ εὐχάριστοι ἄνθρωποι καί ἡ καλοζωΐα εἶχαν μεγάλη πέρασι μέσα στόν κόσμο ἀνέκαθεν. Τό κακό εἶνε ὅτι σήμερα ἡ ψεύτικη αὐτή ἀντίληψις περί χαρᾶς κατέκτησε καί τούς «συνειδητούς» λεγομένους Χριστιανούς. Ἡ τάσις νά κολακεύουμε τίς ἀδυναμίες τῶν ἄλλων προέρχεται ἀπό τήν μανία νά σύρουμε πίσω μας πολλούς ὀπαδούς, κι ἡ μανία αὐτή ἔχει κατακτήσει δυστυχῶς καί τό ὀρθόδοξο κήρυγμα. Ὁλόκληρος ἡ χριστιανική διδασκαλία περί σταυροῦ, στενῆς πύλής, θλίψεως, ἀσκήσεως καί μετανοίας ἔχει ἀποσιωπηθῆ ἀπό τόν ὀρθόδοξο ἄμβωνα.
Γιατί ἆραγε φώναζε ὁ Χρυσόστομος: «Πόρρω τοῦτο Χριστιανοῦ τό κωμωδεῖν· μεγάλα κακά ἐν ψυχῇ εὐτραπελευομένῃ οἰκεῖ;» Ἤξερε ὅτι προορισμός μας ἐπάνω σέ τούτη τήν γῆ εἶνε ἡ μετάνοια, πού μόνη φέρνει τήν ἕνωσι μέ τόν Θεό καί ἤξερε ὅτι ὅπου ὑπάρχει τό γέλιο δέν ὑπάρχει μετάνοια. «Στέναξον ὅταν ἁμάρτης, ἔλεγε, καί τοῦτο ποίει διηνεκῶς· τοῦτο γάρ ἐξομολόγησις· μή νῦν μέν φαιδρός, αὔριον δέ σκυθρωπός, εἶτα φαιδρός, ἀλλά διαπαντός μένε ἐν τῷ πενθεῖν καί συντρίβειν σεαυτόν· μακάριοι γάρ φησιν οἱ πενθοῦντες, τουτέστιν οἱ διηνεκῶς τοῦτο ποιοῦντες· μένε τοῦτο ποιῶν διηνεκῶς καί σ’ αὐτῷ προσέχων καί σντρίβων σου τήν καρδίαν, ὡς ἄν τις γνήσιον υἱόν ἀποβαλών πενθοίη».
Αὐτοί πού μᾶς ἐμίλησαν γιά τήν χριστιανική χαρά τήν ἔζησαν μόνον ἀφοῦ πέρασαν μέσα ἀπό τήν θλῖψι τῆς μετανοίας, γι’ αὐτό ποτέ δέν μίλησαν γιά τήν χαρά χωρίς νά μιλήσουν γιά τήν λύπη, ὥσπου στό ὀρθόδοξο λεξιλόγιο καθιερώθηκε πιά ἡ λέξις χαρμολύπη πού ἐκφράζει ὅλο τό μυστήριο τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς. Χαρά χωρίς τήν λύπη τῆς μετανοίας δέν εἶναι χαρά ἐν Χριστῷ. Χαρά καί λύπη εἶνε καί τά δύο δῶρα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἀχώριστα, ἔτσι πού ἄν λείπῃ τό ἕνα ἀπό τήν ψυχή μας μποροῦμε νά εἴμαστε βέβαιοι ὅτι τό ἄλλο εἶνε δημιούργημα τοῦ διαβόλου. Ἡ λύπη γιά τίς ἁμαρτίες χωρίς τήν χαρά τῆς ἐλπίδος δέν εἶνε μετάνοια ἀλλά ἀπόγνωσις, ἡ χειροτέρα ἀπό τίς ἁμαρτίες.
Ἀλλά τήν χαρά τοῦ Χριστιανοῦ ποιός ἆραγε τήν νοιώθει; Ποιός μπορεῖ νά τήν καταλάβη καί ποιός νά τήν ποθήση; Μόνον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι «οὐκ εἰσίν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου» καί αὐτοί κατά τό μέτρον τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ, κατά τό μέτρον τῆς ἀσκήσεως, κατά τό μέτρον τῶν δακρύων. Τήν ἐν Χριστῷ χαρά τήν καταλαβαίνουν μόνον ἐκεῖνοι πού νοιώθουν στά κατάβαθα τῆς ψυχῆς τους τά παράξενα αὐτά λόγια τοῦ ψαλμωδοῦ Βασιλέως: « Μίαν ἠτησάμην παρά Κυρίου, ταύτην ἐκζητήσω τοῦ κατοικεῖν μέ ἐν οἴκῳ Κυρίου πάσας τάς ἡμέρας τῆς ζωῆς μου, τοῦ θεωρεῖν μέ τήν τερπνότητα Κυρίου καί ἐπισκέπτεσθαι τόν ναόν τόν ἅγιον αὐτοῦ».
ΠΗΓΗ: Ἐφημερίδα Ὀρθόδοξος Τύπος, φύλλα 59 & 60/Ἰανουάριος – Φεβρουάριος1966.
Ἡ Εἱκόνα τοῦ κειμένου, ἔχει τεθεῖ ἀπό τόν συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.
