Ἐκκλησιαστικά ἡμερολόγια

† Φωτίου Κόντογλου

            Ἡ πίστη εἶναι φωτιά, καί δίνει θερμότητα στήν καρδιά. Τό Ἅγιον Πνεῦμα κατέβηκε στά κεφάλια τῶν Ἀποστόλων ἐν εἴδει πυρίνων γλωσσῶν. Οἱ δύο μαθητές, σάν φανερώθηκε σ’ αὐτούς ὁ Κύριος, εἴπανε «Πῶς δέν κάηκε ἡ καρδιά μας τότε πού μᾶς μιλοῦσε στόν δρόμο πού περπατούσαμε μαζί του!». Τήν πίστη τήν παρομοιάζει ὁ Χριστός μέ «λύχνον καιόμενον». Ὁ Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος ἔλεγε στό κήρυγμά του πώς ὁ Χριστός θά βάφτιζε τούς ἀνθρώπους «ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ καί πυρί». Κι’ ἀληθινά, ὁ Κύριος ἔλεγε: «Φωτιά ἦρθα νά βάλω στή γῆ, καί τί θέλω ἄλλο ἄν ἄναψε;»

            Λοιπόν, τό πιό χειροπιαστό γνώρισμα τῆς πίστης εἶναι ἡ θέρμη, γι’ αὐτό λέγεται καί «θερμή πίστις», θερμουργός πίστις. Κι’ ὅπως τό γνώρισμα τῆς πίστεως εἶναι ἡ θέρμη, τό σίγουρο γνώρισμα τῆς ἀπιστίας εἶναι ἡ ψύχρα.

            Θέλεις νά καταλάβεις ἕναν ἄνθρωπο ἄν πιστεύει ἤ ἄν εἶναι ἄπιστος; Ἄν νοιώσεις θέρμη νά βγαίνει ἀπ’ αὐτόν, ἀπό τά μάτια του, ἀπό τά λόγια του, ἀπό τά φερσίματά του, νά εἶσαι βέβαιος πώς ἔχει πίστη στήν καρδιά του. Ἄν νοιώσεις πάλι ψύχρα νά βγαίνει ἀπ’ ὅλο τό εἶναι του, θά πεῖ πώς δέν ἔχει πίστη, κι’ ἄς λέγει ὅ,τι θέλει. Μπορεῖ νά κάνει γονυκλισίες, νά γέρνει τό κεφάλι του ταπεινά, νά λέγει ἠθικολογίες μέ σιγανή φωνή, ὅλα αὐτά θά βγάζουνε μιά παγερή πνοή πού ἔρχεται ἀπάνω σου καί σέ παγώνει κ’ ἐσένα.

            Τέτοιοι παγωμένοι ἄνθρωποι εἶναι οἱ λεγόμενοι……. Ἔνοιωσες ἕνα παγερό φύσημα ἀπάνω σου; Νά ξέρεις πώς κοντά σου βρίσκεται ἕνας τέτοιος ἄνθρωπος.

            Ὅλα τους εἶναι κρῦα: Ἡ σκέψη τους, ἡ ὁμιλία τους, ὁ τόνος τῆς φωνῆς τους, τό παγερό βλέμμα τους, οἱ χειρονομίες τους, τό κούμπωμα τοῦ σακκακιοῦ τους, ὁ τρόπος πού γονατίζουνε καί κάνουνε τήν προσευχή τους, ἡ μικρολογία τους, ἡ κενότητά τους, ἡ νέκρα, τέλος, πού ἔχουνε σέ ὅλα τους. Μήτε μιά σπίθα, μήτε κἄν λίγη ζεστή στάχτη, κανένας ἐνθουσιασμός, κανένα σημάδι ἀπό κατάνυξη. Σχολαστικότητα, μικρομυαλιά καί μικρολογία, ψυχρός ὑπολογισμός, στενόμυαλη πρακτικότητα, κι’ ἄλλα τέτοια, ὁλότελα ξένα στή Χριστιανική θρησκεία.

            Οἱ Ἐκκλησίες τους κρύες καί παγωμένες σάν νεκροταφεῖα. Οἱ εἰκόνες τους τό ἴδιο ἀνέκφραστες καί ἀντιπαθητικές. Τά βιβλία τους, ἡ ψαλμωδία τους, τό διάβασμά τους, τό ὕφος τους, ὅλα ἔχουνε τήν παγωνιά τοῦ θανάτου. Στίς Ἐκκλησίες καί στά σπίτια τους, μέσα σ’ ἕνα παγερό δωμάτιο, σάν καί κεῖνα πού βάζουνε τούς νεκρούς στά νοσοκομεῖα, ἔχουνε ἕνα τραπέζι μέ ἄσπρο τραπεζομάντηλο καί μέ δύο ἄσπρες λαμπάδες, καί πίσω ἀπ’ αὐτό στέκεται ἕνας σταυρωμένος φρικαλέος, ἀντιγραμμένος ἀπό κάποια ἐλεεινή εὐρωπαϊκή λιθογραφία, καί μπροστά σ’ αὐτόν γονατίζουνε ἀπάνω σ’ ἕνα σκαμνάκι, καί προσεύχονται! Ἐκεῖ μέσα ἡ θερμοκρασία εἶναι κάτω ἀπό τό μηδέν καί κατά τόν Ἰούνιο. Τό φῶς εἶναι σταχτύ καί πεθαμένο, οἱ τοῖχοι βαμμένοι μέ πάγο ἀνακατεμμένο μέ στάχτη. Μιά ἀπελπιστική πνοή, μουχλιασμένη καί φαρμακερή, γεμίζει ἐκεῖνον τόν τάφο, καί δέν βλέπεις τήν ὥρα νά βγεῖς ἔξω νά ἀνασάνεις τόν ἀγέρα τοῦ Θεοῦ!

            Ἀναρωτιέσαι, «Πῶς μπορεῖ νά ὑπάρχουνε στήν Ὀρθόδοξη Ἑλλάδα τέτοιοι ψυχροί ἄνθρωποι τῆς μούχλας, μέ τήν κρυάδα τοῦ καθολικοῦ καί τοῦ προτεστάντη, τοῦ χιλιαστῆ καί τοῦ εὐαγγελικοῦ;»

            Τώρα, τίς παραμονές τῆς Πρωτοχρονιᾶς, μοῦ στείλανε διάφορα ἡμερολόγια, πού βγάζουν οἱ Μητροπόλεις καί οἱ Σύνδεσμοι. Τό καθένα ἔχει λίγο – πολύ κάποια μυρουδιά ἀπό Ὀρθοδοξία, καί νοιώθεις, ξεφυλλίζοντάς το, λίγη ζεστασιά.

            Ἕνα ἀπ’ αὐτά ἤτανε πολύ κρύο. Ἀπό μακρυά ἐρχότανε ἡ ψύχρα του. Σάν τό ἔπιασα, πάγωσα ὁλότελα! Καλά κατάλαβα! Ἤτανε ἡμερολόγιο τῆς «Ἀναπλάσεως»! Πρῶτα – πρῶτα οἱ εἰκόνες εἶναι φράγκικες, κινηματογραφικές, κακές καί ψυχρές, ἀκαλαίσθητες. Ὁ πρόλογος εἶναι γραμμένος μέ δικηγορική γλῶσσα. Καθηκοντολογία, εὐθῦναι, αἱ ὁποῖαι πίπτουν ἐπί τῶν πνευματικῶν ἡγετῶν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Ἐπί ἐκείνων τῶν ὁποίων «ἀκούει» ὁ λαός «τήν φωνήν», «ἀποσβέσεις χρεῶν, ἐπιβίωσις, ἀνάπλασις, ἀναγέννησις, νέον αἷμα» καί διάφορες ἄλλες μεγαλοστόμες κοινοτοπίες, ἀπό ἐκεῖνες πού ἐξαγγέλλουν τά προγράμματα τῶν πολιτικῶν κομμάτων… Ἀπ’ αὐτά καταλαβαίνει κανένας μιά ἀνατριχίλα ὅμοια μέ κείνη ποῦ νοιώθει μπροστά στό προσευχητάριο πού περίγραψα παραπάνω, μέ τόν Σταυρωμένο πού εἶναι ἀντιγραμμένος ἀπό κάποια λιθογραφία τοῦ Carlo Dolci, κι’ αὐτή ἀντιγραμμένη ἄθλια ἀπό κανένα μπογιατζῆ. Ὅλα εἶναι σύμφωνα, assortis!

            ●Ἀκολουθεῖ μιά σελίδα τοῦ Κωνστ. Καλλινίκου, ἐξαγγλικανισμένου τύπου ἱερωμένου (μοντέλλο), γεμάτη ἀπό δημοσιογραφική κοινωνιολογική ρητορεία, ψυγεῖο σωστό, ἀριστούργημα συγγραφικῆς, ὁλόκληρη σέ μιά φράση, μέ μιά ἀνασαμιά, πού τελειώνει μέ τήν μελοδραματική κορώνα «Γαλλιλαῖε, νενίκηκας!».

            Κατόπιν ἔρχεται ὁ ὀρθοδοξότατος Τζοβάννι Παπίνι, λυρική ἔκθεση Παρθεναγωγείου, ἡ γνωστή ἀνιαρή φιλολογιά.

            Καί πάλι ὁ φλεγόμενος ἀπό καινοτομίες ἐξυπνολόγος καί κρύος ἠθικολόγος Καλλίνικος, ρίχνοντας ἀντί γιά ἀστροπελέκια, τρακατροῦκες ἀγγλικῆς μάρκας, «κατ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι φωνασκοῦν, προσπαθοῦντες νά δικαιολογήσουν τήν πνευματικήν των χαύνωσιν», ὅπως εἶναι π.χ. κάποιοι καθυστερημένοι ἀντιπρόσωποι αὐτῆς τῆς ἀποχαυνώσεως, ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ὁ Ἅγιος Νικόδημος, ὁ Ἅγιος Μακάριος ὁ Νοταρᾶς, ὁ Ἅγιος Νεκτάριος, ὁ Παπαδιαμάντης, ὁ Μωραϊτίδης. Αὐτοί οἱ ἄνθρωποι βγήκανε μαθές παραέξω, νά δοῦνε πῶς ζεῖ ὁ κόσμος, ν’ ἀνοίξουνε τά μάτια τους, ὅπως ὁ γράφων Καλλίνικος, πού ζοῦσε στήν Ἀγγλία, καί μιλοῦσε σάν Ἐγγλέζος τά ἐγγλέζικα, καί συζητοῦσε μέ πάστορες καί μέ λόρδους; Τόν βλάχικο Χριστιανισμό θά βλέπουμε τώρα; Τήν ἀποπετρωμένη Ὀρθοδοξία; «Ἡ ποικιλία ἐν τῇ ἐκφάνσει δέν εἶναι ἀταξία, ἀλλά σημεῖον σπαργώσης ἔνδοθεν ζωῆς»! κραυγάζει ὁ ρήτωρ, νομίζοντας πώς λέγει σπουδαῖα πράγματα. Κ’ ἡ γλῶσσα του, τό ὕφος του καθρεφτίζει τά νοήματά του. Ὁ λόγος του ἔχει, στ’ ἀλήθεια, μεγάλην «ποικιλίαν, σημεῖον σπαργώσης (λέξις λειτουργική, σεμνοπρεπής!) ἔνδοθεν ζωῆς», ποικιλία πού φτάνει ἀπό τίς μακαρονάδικες ἑλληνικοῦρες στά μόρτικα ξυπνόλογα. Μέσα στήν παραφορά του, ὁ μέγας αὐτός ἀνακαινιστής (πού δέν νοιώθει ἀπό τέχνη τά κακά τῆς μοίρας του), γκρεμίζει καί τήν ἁγιά Σοφιά, σάν νέος Ἡρόστρατος.

            ● Τ’ ἄλλα φύλλα τοῦ Ἡμερολογίου εἶναι γεμᾶτα ἀπό ἐγγλέζικες ἱστοριοῦλες, κι’ ἀπό ἀνέκδοτα τοῦ πρίγκηπα τῆς Βρουνσβίκης καί τοῦ Φρειδερίκου τοῦ Β’, τοῦ ὁσίου πατρός ἡμῶν Ἰουλίου Καίσαρος, κι’ ἄλλα τερπνά.

            Ἐδῶ κ’ ἐκεῖ εἶναι τυπωμένα κάτι μαλαχτικά, κάτι λογοτεχνικά καραμελάκια, τοῦ Μελίτη, τοῦ Ἀνρύ ντέ Λυμπάκ, κ.λ.π. Τό πιό σπαραξικάρδιο εἶναι ἕνα ποίημα «Χριστός ἐπί γῆς» τοῦ νέου Ρωμανοῦ τῆς Ἐκκλησίας The most Rev Kallinicos, πού γράφει, στά παραπάνω πού εἶπα, πώς «ἀπεκδέχεται νέους Δαυΐδ εἰς τήν Ἐκκλησίαν μας, νέους Ρωμανούς καί νέους Χρυσοστόμους», πού θἂχουνε, σίγουρα Ἀγγλοελληνικό σχέδιο.

            Νά λοιπόν, πού ἐπιδίδεται καί στήν ποίηση, πού ὄχι μόνο εἶναι κάθε ἄλλο, παρά ἐκκλησιαστική, ἀλλά καί σάν τραγουδάκι εἶναι ἀπό ‘κεῖνα πού ἀποκλείονται ἀπό τούς διαγωνισμούς, «ὡς τελείως παιδαριώδη καί ἀδέξια περί τόν στίχον». Γιά νά καταλάβει ὅποιος διαβάσει τοῦτα πού γράφω βιαστικά, βάζω τούς δύο πρώτους στίχους τοῦ τραγουδιοῦ, γιά νά κρίνει πόσο εἶχε δίκιο ὁ μακαρίτης, γράφοντας μέ ὕφος Κικέρωνος «Ἐγώ ἀπεκδέχομαι νέους Δαυΐδ, νέους Ρωμανούς καί νέους Χρυσοστόμους». Ἴσως μάλιστα θά εἶχε τήν ἰδέα πώς οἱ νέοι ποιηταί τῆς Ἐκκλησίας θά κάνανε κι’ ἀνώτερα ποιήματα, ἀφοῦ γράφει πώς «εἶναι πλέον ἤ βέβαιος ὅτι ὁ Θεός Ἰουστινιανούς θά ἀναδείξει καί ἄλλους, διά νά κτίσουν πρός τιμήν του ἱδρύματα καί τῆς ἁγίας Σοφίας ἐκπαγλότερα καί τιμιώτερα», καί, ἑπομένως: διά νά συνθέσουν καί ποιήματα ἐκπαγλότερα, ὅπως εἶναι τό δικό του.

            Νά, λοιπόν οἱ δύο πρῶτοι στῖχοι τοῦ νέου ἀριστουργήματος, γιά νά ὀμολογήσει ὁ ἀναγνώστης ὅτι ὄντως τοῦτο εἶναι ἐκπαγλότερον τοῦ παλαιωθέντος καί ἀχρηστευθέντος «Ἡ Παρθένος σήμερον».

            «Μεσάνυκτα κ’ ἐνῷ πυκνό πέφτει στή γῆ τό χιόνι,/ τό δέ σκοτάδι ἀγκαλιά μαύρη σάν πίσσα ἁπλώνει….».

            Δέν βάζω παρακάτω, ὁλόκληρο τό ποίημα, γιατί μπορεῖ νά λιγοθυμήσετε ἀπό τήν κατάνυξη. Θά βάλω μονάχα λίγες ἀράδες, γιά νά μήν πεῖ κανένας πώς εἶμαι κακόπιστος κριτής:

            «Εἶναι ὁ αἰώνιος Χριστός, τοῦ κόσμου ταξειδιώτης,/ ποὖλθε νά δῆ τί γίνεται καί πάλι ἡ ἀνθρωπότης».

            «Κι’ ἀναστενάζει βλέποντας πώς εἶν’ ἡ γῆ μας σπίτι/ μέ μιά καί μόνη λατρευτή θεά, τήν Ἀφροδίτη».

            «Στ’ αὐτιά του ἔξαφνα βροντοῦν καμπάνες Χριστουγέννων,/ ἀπό κωδωνοστάσιον συννεφαργυρωμένον».

            «Καί… μίτρες διαμαντόφορτες, χρηματοφόροι δίσκοι,/ κουβέντες, φτιασιδώματα, σάτυροι νεανίσκοι».

            Ἀληθινά! Τί ἀριστούργημα πρακτικῆς ἠθικολογίας. Τί λειτουργικός λόγος! Μά τί νά τά κάνεις τά λειτουργικά καί τ’ ἀνατολίτικα; Αὐτά περάσανε. Τώρα μᾶς χρειάζεται τό πρακτικό πνεῦμα. Ποιήματα σάν τό παραπάνω, εἰκόνες «εὔληπται, φυσικαί», πού νά διδάσκουνε μέ τό θέμα τους, κι’ ἄς εἶναι ὅποιας τέχνης θέλει, μουσική εὐχάριστη, κι’ ἄς εἶναι γαλλική, ἐγγλέζικη, κι’ ὅ,τι ἄλλο θέλει.

            ● Αὐτό εἶναι τό Ἡμερολόγιο, πού ἐκδίδεται ἀπό τό περιοδικόν «Ἀνάπλασις». Ἡμερολόγιο – ψυγεῖο, μάρκας Braun London.

            Ἀπό Ἑλληνική Ὀρθοδοξία, μήτε μιά ἐλαφρή μυρουδιά. Ἀπό Ὀρθοδόξους Πατέρας τίποτα, ἐκτός ἀπό λίγα λόγια τοῦ Χρυσοστόμου καί τοῦ Αὐγουστίνου, κι’ αὐτό, γιατί τοῦτοι οἱ Πατέρες ἔχουνε πέραση καί στούς λατίνους (¹).

            Πουθενά δέν ὑπάρχει ἡ λέξη «Ὀρθοδοξία». Οἱ συντάκτες τοῦ Ἡμερολογίου τῆς «Ἀναπλάσεως» τήν ἀποφεύγουν, γιατί ἔχουν τή γνώμη πώς τούς δείχνει ἐπαρχιῶτες Χριστιανούς. Ἐνῷ οἱ φωστῆρες πού φωτίζουν τό στερέωμα ἀπό ‘κεῖ ποῦ βασιλεύει ὁ ἥλιος, ὁ Παπίνι, ὁ Λυμπάκ, ὁ Λακορνταίρ, ὁ μέγας ἐκκλησιαστικός Ἄγγλος ποιητής Καλλίνικος, αὐτοί φανερώνουν πώς οἱ συντάκτες εἶναι «Εὐρωπαῖοι Χριστιανοί», Χριστιανοί τοῦ ἐξωτερικοῦ…..

            Ἀλλοίμονο! Δέ κυττάζετε νά γιατρέψετε τή τύφλωσή σας πού σᾶς κάνει νά μή βλέπετε πώς οἱ ἀρίφνητοι θησαυροί τῆς Ὀρθοδοξίας γινήκανε ποταμός, πού ποτίζει ὅλη τήν οἰκουμένη, παρά πᾶτε καί κολλᾶτε, σάν πνευματικά ἐπαρχιωτάκια, στούς παραμορφωμένους Χριστιανισμούς, φτάνει μονάχα πού εἶναι Ἐγγλέζικοι, Γερμανικοί ἤ Γαλλικοί!….

ΦΩΤΙΟΣ

            (¹) Ὁ Χρυσόστομος εἶναι γεμᾶτος φωτιά καί πάθος. Τί τόν φέρνετε στό στόμα σας ἐσεῖς οἱ μπαλσαμωμένοι;

            ΠΗΓΗ: Ἐφημερίδα Ὀρθόδοξος Τύπος, φύλλο 131/1^η Ἰανουαρίου 1971.

            Οἱ εἱκόνες τοῦ κειμένου, ἔχουν τεθεῖ ἀπό τόν συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.