Ζωή πολυμέριμνη. Χωρίς καμμιά ἐσωτερική εὐτυχία.

Τοῦ † Φώτη Κόντογλου

«Τί γάρ ὠφελεῖται ἄνθρωπος, κερδήσας τόν κόσμον ὅλον, ἑαυτόν δέ ἀπολέσας ἤ ζημιωθείς;» (Λουκ. θ’ 25).

           Ὁ ἄνθρωπος εἶναι σέ ὅλα ἀχόρταγος. Θέλει ν’ ἀπολαψει πολλά, χωρίς νά μπορεῖ νά τά προφτάξει ὅλα. Καί βασανίζεται.

           Ὅποιος ὅμως φτάξει σέ μιά κατάσταση πού νά εὐχαριστιέται μέ τά λίγα, καί νά μή θέλει πολλά, ἔστω κι ἄν μπορεῖ νά τ’ ἀποχτήσει, ἐκεῖνος λοιπόν εἶναι ὁ εὐτυχισμένος. Δέν τό κάνει ἀπό οἰκονομία, εἴτε γιατί ἔχει τήν ἰδέα πώς τά πολλά τόν βλάφτουνε στήν ψυχή ἤ στό σῶμα. ἀλλά γιατί στά λίγα καί στά ἁπλᾶ βρίσκει πιό ἁγνή ἱκανοποίηση. Καί περισσότερο ἀπ’ ὅλα, ἐπειδή μέ τά ἁπλᾶ καί μέ τά λίγα δέν χάνει τόν ἑαυτό του. «Τίς ἐστι πλούσιος; Ὁ ἐν ὀλίγῳ ἀναπαυόμενος».

           Οἱ ἄνθρωποι δέν βρίσκουνε πουθενά ἡσυχία, γιατί ἐπιχειροῦνε νά ζήσουνε χωρίς τόν ἑαυτό τους. Τρέχουνε ἀπό δῶ κι ἀπό κεῖ νά βροῦνε τήν εὐτυχία, μά εὐτυχία δέν ὑπάρχει ἔξω ἀπό τόν ἑαυτό μας. Θέλουμε νά εὐχαριστηθοῦμε μέ συμπόσια ἀπ’ ὅπου λείπουμε. Ὅποιος ἔχει χάσει τόν ἑαυτό του, ἔχει χάσει τήν εὐτυχία. Εὐτυχία δέν εἶναι τό ζάλισμα πού δίνουνε οἱ πολυμέριμνες ἡδονές κι ἀπολαύσεις, ἀλλά ἡ εἰρήνη τῆς ψυχῆς καί ἡ σιωπηλή ἀγαλλίαση τῆς καρδιᾶς. Μ’ αὐτό τό βύθισμα στόν ἑαυτό του βρίσκει ὁ ἄνθρωπος τόν Θεό. Γιά τοῦτο εἶπε ὁ Χριστός: «Οὐκ ἔρχεται ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ μετά παρατηρήσεως, οὐδέ ἐροῦσιν ἰδού ὧδε ἤ ἰδού ἐκεῖ. Ἰδού γάρ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντός ὑμῶν ἐστιν». «Μήν ψάχνετε, ζαλισμένοι ἄνθρωποι, ἐδῶ κι ἐκεῖ νά βρῆτε τήν εὐτυχία. Γιατί ἡ εὐτυχία βρίσκεται μέσα σας».

           Μέγας λόγος, ὅπως ὅλα τά θεϊκά λόγια. Μέσα μας εἶναι ὁ θησαυρός. Ἀπ’ ἔξω εἶναι ξέρακας, κι ἄς μή μᾶς ξεγελᾶ ἡ φασαρία καί τά ψεύτικα πυροτεχνήματα. Ὅποιος ζεῖ ἐξωτερικά, ζεῖ ψεύτικα. Ὅποιος ζεῖ ἐσωτερικά, ζεῖ ἀληθινά. Ξέρω καλά τί εἶναι ἡ ζωή πού ζοῦνε οἱ λεγόμενοι κοσμικοί ἄνθρωποι, οἱ ἄνθρωποι πού διασκεδάζουνε, πού ταξιδεύουνε, πού ξεγελιοῦνται μέ λογῆς – λογῆς θεάματα, μέ ἀσημαντολογίες, μέ σκάνδαλα, μέ διάφορες ματαιότητες, πού ἀπό μακρυά φαντάζουνε γιά κάποιο πρᾶγμα σπουδαῖο καί ζηλευτό, ἐνῶ σάν τά δεῖ κανένας ἀπό κοντά, ἀπορεῖ γιά τή φτώχεια πού ἔχουνε καί τό πόσο κούφιοι εἶναι οἱ ἄνθρωποι πού ψευτογελιοῦνται μ’ αὐτά τά γιατροσόφια τῆς εὐτυχίας. Ξέρω λοιπόν καλά αὐτή τή ζωή, γιατί, ἀναγκαστικά, ἔζησα, κάποιες φορές, μέ ἀνθρώπους πλούσιους, πού μέ προσκαλούσανε στά σπίτια τους, στίς ἐπαύλεις τους, στά κόττερά τους καί στίς ἄλλες διασκεδάσεις τους. Μελαγχολία μ’ ἔπιανε ἀπό κείνη τήν κατάσταση. Ἔβλεπα δυστυχισμένους ἀνθρώπους, πού κάνανε τόν εὐτυχισμένον, κατάδικους πού κάνανε τόν ἐλεύθερο. Ἀλλά, ἄν δέν καταγινόντανε μέ τόσες ψεύτικες χαρές, θά πέφτανε στή βαρεμάδα, στή λεγόμενη ἀνία. Ἤ τό ἕνα, ἤ τό ἄλλο. Ἄδειοι ἀπό κάθε οὐσία, τρισδυστυχισμένοι. Ἡ ψυχή εἶναι ἀνύπαρκτη κι ἀνύπαρκτη ἡ εὐτυχία, ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Πῶς νά γίνει ψωμί, σάν δέν ὑπάρχει προζύμι; Πῶς νά μήν εἶναι ὅλα ἄνοστα, ἀφοῦ δέν ὑπάρχει τό ἁλάτι;

           Λοιπόν, ὅποτε ἀναγκαζόμουνα νά πάγω λίγο κοντά σέ τέτοιους κοσμικούς ἀνθρώπους, πρᾶγμα πού γινότανε σπάνια, γιά νά μήν τούς προσβάλω, ἀφοῦ μέ προσκαλούσανε μέ εὐγένεια, δέν ἔβλεπα τήν ὥρα καί τή στιγμή νά ἀποτραβηχτῶ στό καβούκι μου, νά γυρίσω στό φτωχό σπίτι μου καί στά ἀγαπημένα πράγματα πού βρίσκουνται γύρω μου. Ἔβλεπα πῶς ἀντί νά πάρω κάτι ἀπό ὅλη ἐκείνη τήν τυμπανοκρουσία, ὅπως πιστεύει ὁ πολύς ὁ κόσμος, ἐγώ ἔδινα, ἔδινα ξύπνημα στούς κοιμισμένους, ξεμούδιασμα στούς μουδιασμένους, ζωή στή μονοτονία τους.

           Γι’ αὐτό καί τώρα πού γράφω, μ’ ὅλο πού εἶμαι προσκαλεσμένος σέ πολλά μέρη ἀπό κάποιους εὐγενεῖς ἀνθρώπους, ὄχι μονάχα στήν Ἑλλάδα, ἀλλά καί σέ μακρυνά μέρη, κάθουμαι στό μικρό περιβολάκι μας μέ τά λίγα δεντράκια καί μέ τά ταπεινά λουλούδια. Ξεκουράζουμαι κι εἰρηνεύει ἡ ψυχή μου. Τοῦτο τό μικρό κηπάριο εἶναι γιά μένα ὁ Κῆπος τῆς Ἐδέμ. Ὁ ἀγέρας μοσκοβολᾶ, κι ὁ νοῦς μου ταξιδεύει. Ταξιδεύει ἐδῶ κι ἐκεῖ, μά περισσότερο βυθίζεται μέσα μου, ἐκεῖ πού ἀναβρύζει τό μυστικό νερό, ἐκεῖ πού βρίσκουνται «τά ριζώματα»τού κόσμου.

           Εὐχαριστῶ τόν Θεό πού βρέθηκε αὐτό τό καταφύγιο. Νοιώθω μεγάλη εὐτυχία πού εἶμαι μοναχιασμένος, πού, ἐδῶ πού κάθομαι, δέν μέ ξέρει κανένας, δέν μέ θυμᾶται κανένας. Σάν νά εἶμαι καραβοτσακισμένος πού γλύτωσε ἀπό τή φουρτούνα, κι ἀκούγει τά μούγκρισμα τῆς θάλασσας ἀπό τό σίγουρο καταφύγιό του. Σάν νά γλύτωσε ἀπό ληστές. Ἀνατριχιάζω συλλογισμένος τήν ἀνεμοζάλη πού τή λένε ζωή οἱ ὅμοιοί μου, κοινωνική ζωή, ζούγκλα γεμάτη σκορπιούς, φίδια καί λύκους. Ἀναπαύουμαι μονάχα μέ δύο – τρεῖς ἀνθρώπους ἁπλούς καί καλοκάγαθους, πού ἔχουνε ἀγάπη μέσα τους καί εἰρήνη στήν καρδιά τους. Δέν θέλω μήτε θαυμασμούς, μηδέ δόξες, μηδέ ἄλλες τέτοιες συμφορές. Θέλω νά εἶμαι ξεχασμένος κι ἀσήμαντος. Ὦ λησμονιά, τί μπάλσαμο εἶσαι γιά ὅσους ποθοῦνε τήν εἰρήνη! Κατάρα εἶναι ἡ δίψα πού ἔχουνε οἱ ἄνθρωποι νά κατασταθοῦνε ξακουσμένοι, νά τούς δοξάζει ὁ κόσμος· καί νά βασανίζουνται μέσα στή ματαιότητα κι ἐκεῖνοι πού θαυμάζουνται κι ἐκεῖνοι πού θαυμάζουνε.

           Ἐδῶ πού κάθουμαι, νοιώθω πώς εἶμαι μακρυά ἀπ’ ὅλους αὐτούς τούς βραχνάδες πού τούς ἔχουνε γιά εὐτυχία οἱ δυστυχισμένοι ἄνθρωποι.

           Φυσᾶ στό πρόσωπό μου τό δροσερό ἀγεράκι, μπαίνει ἁπαλά στ’ αὐτιά μου, σάν νά μέ χαιρετᾶ. Σιγοσαλεύουνε τά κλαδιά κι οἱ κορφές τῶν δέντρων. Μαμούνια περπατοῦνε στό μοσκοβολημένο χῶμα, τό κάθε ἕνα τραβᾶ τόν δρόμο του κι ἔχει τόν σκοπό του. Ποῦ πηγαίνουνε; Μυστήριο. Πεταλούδια καί μυγάκια λογῆς – λογῆς, ἄλλα μακρουλά, ἄλλα στρογγυλά, πετᾶνε καί μαζεύονται γύρω ἀπό τό φῶς πού εἶναι ἀναμμένο ἀπό πάνω μου. Ὅλα εἶναι σπουδαῖα, ὅλα ἀξιαγάπητα. Κι ἐγώ εἶμαι ἕνα ἀπ’ αὐτά.

           Δέν ἀκούγεται τίποτα, παρεκτός ἀπό τίς σταλαγματιές τό νερό πού πέφτουνε ἀπό τή βρύση, κάνοντας τή σιωπή ἀκόμα πιό βαθειά. Σά νά γίνεται γύρω μου κάποια μυσταγωγία. Τό μυστήριο τοῦ κόσμου τό νοιώθω καί μέσα μου κι ἀπέξω. Μυστικές θύρες ἀνοίγουνε ἀπό παντοῦ. Τό κάθε δέντρο, τό κάθε χορτάρι, τό κάθε λουλούδι, σάν νά μέ βλέπει μέ τά μυστηριώδη μάτια του.

           Εἶμαι μακάριος στό μικρό τοῦτο περιβολάκι μας. Τύφλα νἄχουνε μπροστά του οἱ μεγάλοι κῆποι καί τά πολυέξοδα παλάτια, τά φανταχτερά κόττερα. Ὅσα εἶναι γύρω μου εἶναι ἀγαπημένα, γιατί δέν εἶναι ἀγορασμένα μέ λεφτά πολλά, ὅπως εἶναι ὅσα ἔχουνε οἱ πλούσιοι. Ἀγορασμένα πράγματα μποροῦνε νά δώσουνε εὐτυχία στόν ἄνθρωπο;

           Ὦ, ἐσεῖς πού ἔχετε τά πλούτη καί πού μόνο τί λογῆς εἶναι ἡ ἀληθινή χαρά δέν ξέρετε. Ἄνθρωποι βασανισμένοι, σαστισμένοι ἀπό τίς ἔγνοιες κι ἀπό τίς σκοτοῦρες, σκλάβοι στή φιλοδοξία καί στ’ ἄλλα πάθη, ὦ ἄσωτοι γυιοί, πού φάγατε τά ξυλοκέρατα καί δέν χορτάσατε, γυρίστε πίσω στό σπίτι τοῦ πατέρα σας τοῦ πονετικοῦ, πού δέν εἶναι ἄλλο παρά ἡ καρδιά ἡ δική σας, καί μπεῖτε μέσα νά ξαποστάσετε, νά εὐφρανθῆτε καί νά νοιώσετε τήν ἀληθινή χαρά!

           ΠΗΓΗ: ΦΩΤΗ ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ ΕΡΓΑ–ΜΥΣΤΙΚΑ ΑΝΘΗ, ΗΓΟΥΝ Κείμενα γύρω ἀπό τίς ἀθάνατες ἀξίες τῆς ὀρθόδοξης ζωῆς. σέλ. 17, ἔκδ. Παπαδημητρίου, Ἀθήνα 1973.

           Οἱ εἱκόνες τοῦ κειμένου, ἔχουν τεθεῖ ἀπό τόν συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.