Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου
«ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΑ»
ΜΕΛΕΤΗ Ι’
Α’ Περί τῆς μερικῆς κολάσεως ὅπου ἤδη λαμβάνουν οἱ ἁμαρτωλοί εἰς τόν ᾅδην καί α’ περί τῆς δεινότητος τῆς φυλακῆς τοῦ ᾅδου.
Συλλογίσου ἀδελφέ τήν μερικήν κόλασιν ὅπου ἀκολουθεῖ τώρα μετά θάνατον εἰς κάθε ἁμαρτωλήν ψυχήν, ἡ ὁποία δέν ἔκαμε τήν πρέπουσαν μετάνοιαν καί ἐξομολόγησιν καί τόν ἀνάλογον Κανόνα διά τάς ἁμαρτίας της· ἡ ὁποία δέν ἔκαμε τελείαν ἀποχήν τοῦ κακοῦ· ἡ ὁποία εἶχεν ὅλως δι’ ὅλου τήν κλίσιν της καί τήν θέλησίν της καί τήν διάνοιάν της εἰς τά πάθη· καί ἡ ὁποία δέν ἔλαβε τήν τελείαν συγχώρησιν τῶν ἁμαρτιῶν της ἀπό τόν Θεόν. Ἡ τοιαύτη ψυχή εὐθύς ὅπου εὔγῃ ἀπό τό σῶμα ἁρπάζεται ἀπό τούς ἄρχοντας τοῦ σκότους καί φοβερούς δαίμονας, καί καταδικάζεται εἰς τόν ᾅδην(α) διά νά λαμβάνῃ ἐκεῖ μερικήν κόλασιν, ἥτις ἠμπορεῖ νά διαιρεθῇ εἰς τρία, εἰς τήν δεινότητα τῆς φυλακῆς ἐκείνης τοῦ ᾅδου, εἰς τήν ἀπαρηγόρητον λύπην τοῦ παρόντος καί εἰς τόν φόβον καί ἀγωνίαν τοῦ μέλλοντος· ἐκεῖ δέ ἔχει νά μένῃ ἡ ψυχή ἕως οὗ νά γίνῃ ἡ δευτέρα παρουσία τοῦ Κυρίου καί ἡ τελευταία Κρίσις, διά νά λάβῃ ὁμοῦ μέ τό ἀναστηθέν σῶμα της τήν καθολικήν καί τελείαν κόλασιν· καθώς φρονεῖ ἡ καθολική καί ἀνατολική Ἐκκλησία καί καθώς λέγει ὁ μέγας Ἀθανάσιος ἐν ταῖς πρός τόν Ἀντίοχον ἀποκρίσεσιν. Ἐρωτηθείς γάρ ἐκεῖ ὁ Ἅγιος, ἄν ἀπέλαβον τώρα οἱ δίκαιοι τά ἀγαθά καί οἱ ἁμαρτωλοί τήν κόλασιν· ἀποκρίνεται, οὐδαμῶς· «ὅμως δέ αὐτή ἡ χαρά, ἥν ἔχουσι νῦν αἱ ψυχαί τῶν ἁγίων, μερική ἀπόλαυσις ἐστί, ὥσπερ καί ἡ λύπη, ἥν οἱ ἁμαρτωλοί ἔχουσι, μερική κόλασις. Καί ὥς περ μεταστέλλεται βασιλεύς φίλους αὐτοῦ ἐπί τῷ συναριστῆσαι αὐτῷ, ὡσαύτως καί καταδίκους ἐπί τῷ κολάσαι αὐτούς, καί οἱ μέν, εἰς ἄριστον κληθέντες ἐν χαρᾷ εἰσίν ἔμπροσθεν τοῦ οἴκου τοῦ βασιλέως, ἕως τῆς ὥρας τοῦ ἀρίστου, οἱ δέ κατάδικοι, ἐν φυλακῇ ἀποκεκλεισμένοι ἐν λύπῃ ὑπάρχουσιν, ἕως βουληθῇ ὁ Κριτής· οὕτω δεῖ νοεῖν, καί ἐπί τῶν ἐκεῖσε ἀφ’ ἡμῶν προλαβουσῶν ψυχῶν, λέγω δή δικαίων καί ἁμαρτωλῶν» (Ἀποκρ. κ’)(β).
Συλλογίσου λοιπόν ἀγαπητέ τήν δεινότητα τῆς φυλακῆς ἐκείνης τοῦ ᾅδου, εἰς τήν ὁποίαν καταδικάζεται ἡ ταλαίπωρος ψυχή τοῦ ἁμαρτωλοῦ καί στοχάσου τόν τόπον αὐτῆς, ὅστις εἶναι ὑποκάτω ὅλης τῆς γῆς καί τῆς θαλάσσης, καθώς λέγει ὁ ἴδιος μέγας Ἀθανάσιος· τόπος φοβερός, τόπος σκοτεινός, τόπος ἀπόκρυφος ὅπου μόνον νά τόν φαντασθῇ ὁ ἄνθρωπος ἀνατριχιάζει καί παγώνει ἀπό τόν φόβον του καί ἄλλος δέν ἠμπορεῖ νά τόν καταλάβῃ τί εἶναι, πάρεξ μόνον ἐκεῖνος, ὅπου καταδικασθῇ εἰς αὐτόν. Καί τί ἄλλο εἶναι ὁ τόπος ἐκεῖνος παρά ἕνα χωρίον ἀφεγγές σκότους αἰωνίου καί ζόφου πεπληρωμένον καθώς τό ὀνομάζει ὁ θεῖος Νεῖλος; τί ἄλλο εἶναι ὁ τόπος ἐκεῖνος παρά ἕνα καταστάλαγμα κάθε θλίψεως καί κάθε πικρίας, κατά σύγκρισιν τοῦ ὁποίου, ἡ πικρά ἐκείνη λίμνη τῆς Μερρᾶς ἦτο γλυκυτάτη, εἰς τόν ὁποῖον τόπον ὅποιος ὑπάγει μίαν φοράν εὐθύς ὅλος πικρίζει καί φαρμακίζεται(γ) καί διά τοῦτο πρέπει δικαίως νά ὀνομάζεται ὄχι τόπος πικρός, ἀλλ’ ἡ ἰδία πικρία «διά τοῦτο ἐπωνόμασε τό ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου πικρία» (Ἔξοδ. ιε’, 23). Στοχάσου τό σκότος τῆς φυλακῆς ἐκείνης, τό ὁποῖον εἶναι τόσον παχύ καί χονδρόν, ὅπου ἄν συγκριθῇ μέ αὐτό τό ψηλαφητόν ἐκεῖνο σκότος τῆς Αἰγύπτου, εἶναι ἕνα λαμπρόν μεσημέρι· διά τοῦτο έλεγεν ὁ Ἰώβ «πρό τοῦ με πορευθῆναι εἰς γῆν σκοτεινήν καί γνοφεράν, εἰς γῆν σκότους αἰωνίου, οὗ οὐκ ἔστι φέγγος, οὐδέ ὁρᾶν ζωήν βροτῶν». (ι’ 20). Καί τίς δύναται νά παραστήσῃ ἀδελφέ τήν βρόμαν καί δυσωδίαν τῆς φυλακῆς ἐκείνης; τήν ὁποίαν ἄν ἦτο τρόπος νά τήν ὀσφρανθῇ ἕνας ζωντανός ἄνθρωπος, δέν ἤθελεν ὑποφέρει ἀλλ’ ἐν τῷ ἅμα ἤθελε ξεψυχήσῃ; τίς νά παραστήσῃ τούς ἀσχημοτάτους καί φοβερούς, τούς ἀπανθρώπους καί σκληρούς ὑπηρέτας τῆς φυλακῆς ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι φωτίαν εὐγάνουν ἀπό τούς ὀφθαλμούς, φωτίαν ἀπό τούς μυκτῆρας, φωτίαν ἀπό τό στόμα, φωτίαν ἀπό κάθε μέρος; καθώς εἶναι γεγραμμένον περί τοῦ διαβόλου· «ὀφθαλμοί αὐτοῦ ὡς εἶδος ἑωσφόρου· ἐκ στόματος αὐτοῦ ἐκπορεύονται ὡς λαμπάδες καιόμεναι, καί διαρρίπτονται ὡς ἐσχάραι πυρός· ἐκ μυκτήρων αὐτοῦ ἐκπορεύεται καπνός καμίνου καιομένης πυρί ἀνθράκων· ἡ ψυχή αὐτοῦ ἄνθρακες, φλόξ δέ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ ἐκπορεύεται». (Ἰώβ μα’, 18). Τίς λόγος νά παραστήσῃ τά ἄλυτα δεσμά τῆς φυλακῆς ἐκείνης, μέ τά ὁποῖα ἔχῃ νά δεθῇ ἡ ταλαίπωρος ψυχή ἀπό κάθε μέρος, χωρίς νά ἠμπορῇ ὁλότελα νά κινηθῇ εἰς καμμίαν πρᾶξιν; καθώς γέγραπται «δήσαντες αὐτοῦ χεῖρας καί πόδας, ἄρατε αὐτόν καί ἐκβάλλετε εἰς τό σκότος τό ἐξώτερον, ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμός καί ὁ βρυγμός τῶν ὀδόντων (Ματθ. κβ’, 13). Τίς νά διηγηθῇ ὅλας τάς ἄλλας κακοπαθείας ἐκείνης τῆς φυλακῆς, τάς ὁποίας δίδει ὁ Θεός εἰς τήν ψυχήν ἐκείνην ὅπου τόν ἐπαραπίκρανε μέ τήν παράβασιν τῶν ἐντολῶν του, ὡσάν ἕνα ἀρραβῶνα καί προοίμιον τῆς μελλούσης κολάσεως;
Τώρα τί λέγεις ἐσύ ἁμαρτωλέ ὅπου ἀκούεις ταῦτα; δέν φοβεῖσαι τήν καταδίκην τῆς φυλακῆς ἐκείνης; ἤ σοῦ φαίνεται ἐλαφρά, μέ τό νά ὀνομάζεται φυλακή καί ὄχι τελεία κόλασις; ἄχ! ἀνόητος ὅπου εἶσαι καί δέν ηξεύρεις ὅτι φυλακή ναί ὀνομάζεται, ἀλλά τά βάσανα ὅπου ἔχει, ὑπερβαίνουν ὅλα τά βάσανα καί μαρτύρια ὅπου ἔκαμαν εἰς ὅλους τούς μάρτυρας τοῦ Χριστοῦ οἱ Διοκλητιανοί καί Μαξιμιανοί, οἱ Ἀγριππῖνοι καί οἱ Ἀγρικόλαοι καί οἱ λοιποί τύραννοι; Διότι καθώς ἡ τελεία κόλασις τῶν ἁμαρτωλῶν ἀσυγκρίτως ὑπερβαίνει καί τά βάσανα τῆς φυλακῆς ἐκείνης; ἔτσι καί ἡ φυλακή ἐκείνη, ἥτις εἶναι ἀρραβών τῆς τοιαύτης κολάσεως, ἀσυγκρίτως ὑπερβαίνει ὅλα τοῦ κόσμου τούτου τά παιδευτήρια. Καί πρός τούτοις, διότι καί τά πλέον ἐλαφρά παιδευτήρια μέ τά ὁποῖα παιδεύει ὁ Θεός μίαν ἁμαρτωλήν ψυχήν, ὑπερβαίνουν καί αὐτά τά πλέον βαρύτερα παιδευτήρια τῶν ἀνθρώπων. Διά τοῦτο καί πολλοί ἁμαρτωλοί εἰς τήν ὥραν τοῦ θανάτου των φοβοῦνται, ἀγωνιῶσιν, ἱδρώνουν, ἀγριώνουν τούς ὀφθαλμούς, τρύζουν τούς ὀδόντας, πολλάκις δέ καί πηδοῦν ἀπό τήν κλίνην καί κάμνουν ὡσάν δαιμονισμένοι καί δέν θέλει νά εὔγῃ ἡ ψυχή των ἀπό τό σῶμα, ἐνθυμουμένη τήν καταδίκην ὅπου ἔχει νά πάθῃ εἰς ἐκείνην τήν φυλακήν.
Καί λοιπόν, ἄν μοναχή ἡ ἐνθύμησις τῆς καταδίκης ἐκείνης προξενῇ τόσον φόβον καί τόσην ἀγωνίαν, πόσον ἆρά γε φόβον καί πόσον τρόμον ἔχει νά προξενήσῃ εἰς ἐσένα αὐτή ἡ καταδίκη ὅταν μέ τό ἔργον τήν δοκιμάσης; Φρίξον ἀδελφέ, καί φοβήθητι καί σπούδασον πῶς νά γλυτώσῃς ἀπό τήν καταδίκην τῆς φυλακῆς ἐκείνης, τήν ὁποίαν ἐφοβήθησαν τόσοι καί τόσοι ἅγιοι, διά τοῦτο καθημερινῶς ἔκλαιον. Τώρα ὅπου ἔχεις τόν καιρόν ἑτοίμασον τόπον εἰς τούς ουρανούς(δ) διά νά κατοικήσῃς μετά θάνατον, τόπον φωτεινόν, τόπον χλοερόν, τόπον ἀναψύξεως. Ἑτοίμασον δέ αὐτόν μέ τά ἔργα τῆς ἐλεημοσύνης σκορπίζωντας τόν πλοῦτον σου εἰς πτωχούς καί ὀρφανά, εἰς ἀσθενεῖς καί φυλακωμένους, εἰς ξένους καί γυμνούς, εἰς πεινασμένους καί διψασμένους καί ὄχι σκπορπίζωντάς τον εἰς τό νά οἰκοδομῇς μεγάλα καί ὑψηλά σπήτια ὄχι εἰς τραπέζια πολυτελῆ καί εἰς φορέματα· ὄχι εἰς δούλους καί δούλας, καί εἰς ἄλλα τοιαῦτα μάταια, μέ τά ὁποῖα δέν γλυτώνεις ἀπό τήν φυλακήν, ἀλλά ἐμβαίνεις εἰς αὐτήν. Τώρα ὅπου ἔχεις τόν καιρόν κινήσου ἐπάνω καί κάτω· κάμε κάθε ἀγαθοεργίαν· σύχναζε εἰς τόν πνευματικόν σου, καί μή ἀφήσῃς καμμίαν ἁμαρτίαν ἀνεξομολόγητον· βίαζε τήν καρδίαν σου διά νά μή κλίνῃ εἰς τά πάθη καί ἡδονάς, συντρίβωντάς την μέ τόν φόβον τῆς καταδίκης ἐκείνης καί μέ τήν συντετριμμένην μετάνοιαν· πρό τοῦ νά δεθοῦν αἱ χεῖρές σου καί οἱ πόδες σου καί πρό τοῦ νά κλεισθῇ ἡ θύρα τῆς ζωῆς ταύτης. Ἀγωνίσου νά παραλάβῃς μαζί σου συντρόφους τούς ἁγίους ἀγγέλους διά μέσου τῶν ἀρετῶν, καί νά μή παραδοθῇς εἰς τάς χεῖρας τῶν δαιμόνων διά μέσου τῶν πονηρῶν ἔργων· ἐνδύσου τά ὅπλα τοῦ φωτός, διά νά μή καταδικασθῇς εἰς τό ἐξώτερον σκότος, καθώς ὁ Παῦλος σοῦ παραγγέλλει «ἀποθώμεθα τά ἔργα τοῦ σκότους, καί ἐνδυσώμεθα τά ὅπλα τοῦ φωτός, ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περιπατήσωμεν» (Ῥωμ. ιγ’, 12).
Ἐντράπου λοιπόν, ἐντράπου ἀδελφέ, πῶς τόσαις καί τόσαις φοραῖς ἔγινες ἄξιος μέ τάς ἁμαρτίας σου νά καταδικασθῇς εἰς ἐκείνην τήν φοβεράν φυλακήν, ἐάν ὁ Θεός διά τήν πολλήν ἀγαθότητα δέν σέ εὐσπλαγχνίζετο νά σοῦ δώσῃ ἀκόμη καιρόν ζωῆς διά νά μετανοήσῃς καί νά ἐλευθερωθῇς ἀπό τήν καταδίκην ἐκείνην. Καί περισσότερον ἐντράπου, ὅτι ἄλλοι μέν χριστιανοί ὅπου ἔζησαν ὁμοῦ μέ ἐσένα, δέν ἁμάρτησαν ὡσάν καί ἐσένα, ἡτοίμασαν εἰς τούς οὐρανούς ἕνα τόπον φωτεινότατον, ἀναπαυτικώτατον καί χαριέστατον μέ τά καλά ἔργα ὅπου ἔκαμαν, διά νά ὑπάγουν μετά θάνατον νά ἀναπαυθοῦν· ἐσύ δέ διά τάς ἁμαρτίας σου ἡτοίμασας εἰς κατοικίαν σου τήν σκοτεινήν φυλακήν τοῦ ᾅδου· ἄχ ἀδελφέ, καί τί λογῆς καταισχύνην ἆρά γε θέλεις λάβει ὅταν ἰδῇς τούς ἐναρέτους καί καλούς Χριστιανούς, εὐθύς ὅπου ἀποθάνουν νά εἶναι συντροφευμένοι ἀπό τούς ἁγίους ἀγγέλους ἐσύ δέ νά ᾖσαι συντροφευμένος ἀπό τούς μιαρούς δαίμονας; τί λογῆς καταισχύνην θέλεις λάβει, ὅταν βλέπῃς ἐκείνους μέν χαίροντας νά ἀναβαίνουν εἰς τόν οὐρανόν διά νά ἀναπαυθοῦν καί νά ἔχουν μερικήν ἀπόλαυσιν καί μακαριότητα, ἕως οὗ νά γίνῃ ἡ δευτέρα παρουσία νά λάβουν καί τήν τελείαν μακαριότητα, ἐσύ δέ νά μένῃς ἔξω ἄθλιος, ἐλεεινός καί κλαίωντας νά καταβῇς εἰς τόν ᾅδην καί νά μένῃς ἐκεῖ ἕως οὗ νά γίνῃ ἡ τελευταία κρίσις διά νά λάβῃς καί τήν τελείαν κόλασιν; «ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμός καί ὁ βρυγμός τῶν ὀδόντων, ὅταν ὄψησθε Ἀβραάμ καί Ἰσαάκ καί Ἰακώβ καί πάντας τούς προφήτας ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, ὑμᾶς δέ ἐκβαλλομένους ἔξω» (Λουκ. ιγ’, 28).
Ὅθεν θαύμασαι ἀγαπητέ διά τήν τόσην μωρίαν ὅπου εἶχες ἕως τώρα καί ἔζησες μέ τόσην ἀφοβίαν, ὡσάν ἕνας ἄπιστος καί ἐθνικός καί ὡσάν νά μή εἶχες νά λάβῃς παιδείαν καί κόλασιν διά τάς ἁμαρτίας σου. Καί ἀποφάσισαι εἰς τό ἑξῆς νά ζήσῃς ὡσάν καλός καί ἀληθινός Χριστιανός, ὅπου πιστεύει καί φρονεῖ τά τοιαῦτα καί προμήθευσαι διά τήν σωτηρίαν σου μίαν ὥραν προτήτερα διά νά γλυτώσῃς ἀπό τήν μερικήν κόλασιν, τήν τόσον φοβεράν ὅπου σέ προσμένει, ἡ ὁποία εἶναι πολύ κοντά καί ἐνδέχεται νά σοῦ ἀκολουθήσῃ τοῦτον τόν μῆνα, ταύτην τήν ἑβδομάδα, ταύτην τήν ἡμέραν καί ταύτην τήν ὥραν. Εὐχαρίστησαί τόν Κύριον ὅπου δέν σέ κατεδίκασεν ἕως τώρα εἰς τήν φυλακήν ἐκείνην τοῦ ᾅδου, ἀλλά σοῦ ἔδωκεν αὐτάς τάς ὀλίγας ἡμέρας τῆς ζωῆς διά νά διορθωθῇς καί ἀκουμβίζωντας τόν ἑαυτόν σου εἰς τόν σταυρόν καί εἰς τάς πληγάς τοῦ ἐσταυρωμένου Ἰησοῦ παρακάλεσαί τον νά μήν ἀφίσῃ τήν ψυχήν σου νά ἀπολεσθῇ, ἐπειδή τήν ἔχει ἐξηγορασμένην μέ τό πολύτιμον αἷμα του· «ἂξιος εἷ λαβεῖν τό βιβλίον καί ἀνοῖξαι τάς σφραγῖδας αὐτοῦ, ὅτι ἐσφάγης καί ἠγόρασας τῷ Θεῷ ἡμᾶς ἐν τῷ αἵματί σου» (Ἀποκ. ε’, 9).
(α) Ὅτι δέ εἰς τήν φυλακήν τοῦ ᾅδου ἀπέρχονται τώρα αἱ ψυχαί τῶν ἁμαρτωλῶν εἶναι γνώμη κοινή ὅλων σχεδόν τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας· ὅ τε γάρ μέγας Βασίλειος ἐν ταῖς εἰς τήν Πεντηκοστήν εὐχαῖς, τοῦτο μαρτυρεῖ λέγων· «Ὁ καί ἐν αὐτῇ τῇ παντελείῳ ἑορτῆ καί σωτηριώδει, ἱλασμούς καί ἱκεσίας ὑπέρ τῶν κατεχομένων ἐν ᾅδου καταξιώσας δέχεσθαι»· καί ὁ ἱερός Αὐγουστῖνος ἐν τῇ περί Πόλεως τοῦ Θεοῦ· «Μηδείς ἡγείσθω, φησί, μετά θάνατον ὅλως τάς ψυχάς κρίνεσθαι· ἅπασαι γάρ (ἴσως δέ ἅπασαι, εἶπε, διότι εἶναι ἀμφίβολον ποῖαι εἶναι δίκαιαι καί ποῖαι ἁμαρτωλαί) ἐν μιᾷ κοινῇ φυλακῇ κατέχονται ἕως οὗ ἔλθῃ ὁ καιρός, καθ’ ὅν μέγιστος κριτής τῶν πεπραγμένων ποιήσεται τήν ἐξέτασιν». Καί ὁ Τερτυλλιανός ἐν τῷ περί ψυχῆς· «ἔστι σοι φησί παρ’ ἡμῶν βιβλίον, ἐν ᾧ πᾶσαν ψυχήν ὡς ἐν εἱρκτῇ κατέχεσθαι, ἕως τῆς ἡμέρας τοῦ Κυρίου ἀπεφηνάμεθα». Αὐτό τοῦτο λέγει καί ὁ θεῖος Γρηγόριος ὁ Διάλογος ἐν ταῖς πρός Πέτρον ἀποκρίσεσι καί ὁ μέγας Ἀθανάσιος ἐν ταῖς πρός Ἀντίοχον ἐρωταποκρίσεσιν. Ὅθεν καί κοινῶς ἡ καθόλου Ἐκκλησία τῶν Χριστιανῶν, τά μνημόσυνα ποιοῦσα τῶν ἐν Χριστῷ κοιμηθέντων, ἐπειδή εἶναι ἀμφίβολον ποῖοι ἀπέρχονται εἰς τάς οὐρανίους μονάς· διά τοῦτο πάντας κοινῶς ὑποθέτει ὅτι εὑρίσκονται εἰς τήν φυλακήν τοῦ ᾅδου, εἰς τόπον σκοτεινόν καί λυπηρόν, δι’ ὅ καί παρακαλεῖ ὑπέρ αὐτῶν νά καταταχθοῦν εἰς τόπον φωτεινόν, εἰς τόπον χλοερόν, εἰς τόπον ἀναψύξεως, ἔνθα ἀπέδρα πᾶσα ὀδύνη, λύπη καί στεναγμός.
(β) Λέγουσι τινές ὅτι εἶναι νόθοι αἱ ἐρωταποκρίσεις αὗται τοῦ μεγάλου Ἀθανασίου, ἐπειδή καί ἀναφέρουν μάρτυρας ὑστερινούς πατέρας, τόν ἅγιον Ἐπιφάνειον, καί τόν Νύσσης Γρηγόριον· οὐκ ὀρθῶς δέ τοῦτο λέγουσι, καθ’ ὅτι αὗται σώζονται εἰς παλαιοτάτας μεμβράνας καί Κώδικας· ἀναφέρει δέ αὐτάς ὡς γνησίας καί ὁ θεῖος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός ἐν τῷ περί εἰκόνος. Περί δέ τῶν ῥηθέντων ἁγίων λέγομεν, ἤ πῶς ὁ μέγας Ἀθανάσιος τούς ἔφθασε, καθ’ ὅτι ἔζησεν ὑπέρ τούς ἐνενήκοντα χρόνους ἕως τοῦ παραβάτου Ἰουλιανοῦ καί ἐπέκεινα· ἤ πῶς παρά τινων ἄλλων προσετέθησαν τά ὀνόματά των.
(γ) Πόση δέ εἶναι ἡ πικρότης τοῦ ᾅδου ἐδήλωσεν ἀπό μέρους ὁ ἅγιος Λάζαρος, ὅστις διά τέσσαρας μόνον ἡμέρας ὅπου ἐστάθη ἡ ψυχή του εἰς τόν τόπον τοῦ ᾅδου, τόσον ἐπικράνθη, ὅπου δέν ἠδύνατο νά φάγῃ ψωμί, ἢ ἂλλο φαγητόν, χωρίς νά φάγῃ ὕστερον καί κανένα γλύκισμα εἰς τριάκοντα ὁλοκλήρους χρόνους ὅπου ἔζησε μετά τήν ἀνάστασίν του, καθώς ἀναφέρει τοῦτο ἐν τῷ Συναξαριστῇ τοῦ Τριωδίου ο Ξανθόπουλος.
(δ) Ὅτι μέν αἱ ψυχαί τῶν δικαίων ἔχουν νά λάβουν μετά τήν ἀνάστασιν τήν τελείαν ἀπόλαυσιν καί μακαριότητα εἰς τούς οὐρανούς, βεβαιοῖ αὐτός ὁ Κύριος λέγων· «ἐν γάρ τῇ ἀναστάσει… ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν οὐρανῷ εἰσί» (Ματθ. κβ’, 30) αὐτό τοῦτο συνομολογεῖ καί ὁ θεῖος Μάξιμος φέρων τό ῥητόν τοῦτο τοῦ Κυρίου εἰς βεβαίωσιν. Ὅτι δέ καί πρό τῆς ἀναστάσεως, εἰς τούς οὐρανούς ἔχουν νά λάβουν αἱ ψυχαί τῶν δικαίων τήν μερικήν ἀπόλαυσιν, μαρτυρεῖ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Διάλογος ἐν ταῖς πρός Πέτρον ἀποκρίσεσι λέγων «ὅτι τῶν τετελειωμένων δικαίων αἱ ψυχαί εὐθέως ἡνίκα ἐκ τῶν τῆς σαρκός κλείθρων ἐξέλθωσιν, ἐν ταῖς οὐρανίαις καθέδραις ὑποδέχονται, φανερώτερον τοῦ φωτός καθέστηκεν· αὐτή γάρ ἡ ἀλήθεια δι’ ἑαυτῆς μαρτυρεῖ λέγουσα «ὅπου τό πτῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται καί οἱ ἀετοί» (Ματθ. κδ’, 28) τουτέστιν ἔνθα αὐτός ὁ λυτρωτής ἡμῶν, σύν τῇ σαρκί ᾗ ἀνέλαβεν ὑπάρχει, ἐκεῖ ἀδιστάκτως συναχθήσονται καί αἱ τῶν δικαίων ψυχαί. Καί ὁ Παῦλος δέ ἐπεθύμει ἀναλύσαι καί σύν Χριστῷ εἶναι· ὅστις οὖν Χριστόν ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχειν οὐκ ἀπιστεῖ οὐδέ τήν τοῦ Παύλου ψυχήν ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχειν ἀρνεῖται, αὐτός γάρ περί τῆς τοῦ σώματος διαλύσεως καί τῆς ἐν τῇ ἐπουρανίῳ πατρίδι κατοικίας λέγει· «οἴδαμεν ὅτι, ἐάν ἡ ἐπίγειος ἡμῶν οἰκία τοῦ σκήνους καταλυθῇ, οἰκοδομήν ἐκ Θεοῦ ἔχομεν, οἰκίαν ἀχειροποίητον, αἰώνιον ἐν τοῖς οὐρανοῖς» (Β’ Κορ. ε’, 1). (Ἐνῷ καί αὐτός ὁ θεῖος Γρηγόριος λέγει ὅτι αἱ ψυχαί τῶν δικαίων ὅπου εἶχον κἂποιαν ἔλλειψιν εἰς τήν καθόλου ἀρετήν, εὑρίσκονται χωρισμέναι τοῦ ἐπουρανίου Βασιλέως εἰς κἂποιας μονάς). Καί ὁ θεολόγος δέ Γρηγόριος τοῦτο τό ἴδιον δοξάζει λέγων ἐν τῷ εἰς Καισάριον ἐπιταφείῳ. «Πείθομαι σοφῶν λόγοις, ὅτι ψυχή πᾶσα καλή τε καί θεοφιλής ἐπειδάν τοῦ συνδεδεμένου σώματος ἐνθένδε ἀπαλλαγῆ… θαυμασίαν τινά ἥδεται ἡδονήν καί ἀγάλλεται· καί ἵλεως χωρεῖ πρός τόν ἑαυτῆς δεσπότην»· ποῦ δέ εἶναι ὁ δεσπότης αὐτῆς; φανερόν ὅτι ἐν τῷ οὐρανῷ· λοιπόν καί αὐτή εἰς τόν οὐρανόν ἀνέρχεται, καθώς ὁ ἴδιος δεσπότης Χριστός ὑπεσχέθη λέγων ὅπου εἰμί ἐγώ ἐκεῖ καί ὁ διάκονος ὁ ἐμός ἔσται (Ἰωάν. ιβ’, 26). (ὅπερ ἑρμηνεύων ὁ ἱερός Θεοφύλακτος λέγει· «ποῦ δέ ὁ Χριστός ἐν οὐρανοῖς ὥστε ὁ διά τοῦ θανάτου αὐτῷ ἀκολουθῶν καί μή τῷ κόσμῳ τούτῳ προσηλωθείς ἐκεῖ ἔσται ἐν οὐρανοῖς»). Καί πάλιν «Πάτερ οὕς δέδωκάς μοι, θέλω, ἵνα ὅπου εἰμί ἐγώ κἀκεῖνοι ὦσι μετ’ ἐμοῦ, ἵνα θεωρῶσι τήν δόξαν τήν ἐμήν, ἥν δέδωκάς μοι» (Ἰωάν. ιζ’, 24) καί αὖθις καί ἐάν πορευθῶ καί ἑτοιμάσω ὑμῖν τόπον, πάλιν ἔρχομαι καί παραλήψομαι ὑμᾶς πρός ἑμαυτόν, ἵνα ὅπου εἰμί ἐγώ καί ὑμεῖς ἧτε» (Ἰωάν. ιδ’, 3). Ἀλλά καί ὁ μέγας Ἀθανάσιος προλαβών εἶπεν ὅτι αἱ ψυχαί τῶν δικαίων εὑρίσκονται τώρα ἔμπροσθεν τοῦ οἴκου τοῦ βασιλέως, ὅστις ὁμολογουμένως εἶναι ὁ οὐρανός. Καί ὁ Νύσσης δέ θεῖος Γρηγόριος εἰς τρεῖς τάξεις διαιρῶν τούς σωζομένους, εἰς τήν τάξιν τῶν δούλων, τῶν μισθωτῶν καί τῶν υἱῶν, λέγει· ὅτι οὗτοι πάντες ἐν οὐρανῷ εἰσι, καί οἱ μέν δοῦλοι, δοξολογοῦσι τόν Θεόν ὁμοῦ μέ τήν τρίτην Ἱεραρχίαν τῶν ἀγγέλων, τούς ἀγγέλους δηλαδή, ἀρχαγγέλους καί ἀρχάς· οἱ δέ μισθωτοί μέ τάς ἐξουσίας, δυνάμεις, καί κυριότητας, οἱ δέ υἱοί μέ τά Σεραφίμ, Χερουβίμ, καί τούς θρόνους. Καί ὁ μέγας Ἀντώνιος, καί πολλοί ἄλλοι ὅσιοι, εἶδον ἐν ὀπτασίᾳ, ὅτι αἱ ψυχαί τῶν δικαίων ἀνήρχοντο εἰς τούς οὐρανούς.
ΠΗΓΗ: Ἡ βίβλος τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου: «ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΑ» (σελ. 62). ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ ΒΑΣ. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1971. (ΕΚΔΟΣΙΣ 6η)
Ἡ Εἰκόνες τοῦ κειμένου τέθηκαν ἀπό τό συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.
