Τῇ ΑΓΙΑ καί ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, τά ΑΓΙΑ καί σωτήρια καί φρικτά ΠΑΘΗ τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ἐπιτελοῦμεν· τούς ἐμπτυσμούς, τά ραπίσματα, τά κολαφίσματα, τάς ὕβρεις, τούς γέλωτας, τήν πορφυρᾶν χλαῖναν, τόν κάλαμον, τόν σπόγγον, τό ὄξος, τούς ἥλους, τήν λόγχην καί πρό πάντων τόν Σταυρόν καί τόν θάνατον, ἅ δι’ ἡμᾶς ἑκών κατεδέξατο· ἔτι δέ καί τήν τοῦ εὐγνώμονος λῃστοῦ, τοῦ συσταυρωθέντος αὐτῷ, σωτήριον ἐν τῷ Σταυρῷ ὁμολογίαν.
Ζῶν εἶ Θεός σύ, κἄν νεκρωθείς ἐν ξύλῳ,
Ὦ νεκρέ, γυμνέ, καί Θεοῦ ζῶντος Λόγε.
Ἕτεροι εἰς τόν εὐγνώμονα Λῃστήν
Κεκλεισμένας ἤνοιξε τῆς Ἐδέμ πύλας,
Βαλών ὁ Λῃστής κλεῖδα τό, Μνήσθητί μου.
Ἀφοῦ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ἀντί τριάκοντα ἀργυρίων πωληθείς, παρεδόθη ὑπό τοῦ φίλου καί μαθητοῦ, πρῶτον ἄγεται πρός Ἄνναν τόν ἀρχιερέα. Αὐτός δέ πάλιν στέλλει τόν Κύριον πρός τόν Καϊάφαν, ὅπου ἐνεπτύσθη καί κολαφιζόμενος εἰς τό πρόσωπον καί ἐμπαιζόμενος ὁμοῦ καί γελώμενος ἤκουσε νά λέγουν πρός αὐτόν: «Προφήτευσον ἡμῖν, Χριστέ, τίς ἐστιν ὁ παίσας σε;» (Ματθ. κς’ 68). Ἐκεῖ καί ψευδομάρτυρες ἦλθον κατηγοροῦντες, ὅτι δῆθεν εἶπε· «Διαλύσατε τόν ναόν τοῦτον καί εἰς διάστημα τριῶν ἡμερῶν θά ἀνεγείρω αὐτόν» (Ἰωάν. β’ 19)· καί ὅτι εἶπε διά τόν ἑαυτόν του, «ὅτι εἶναι υἱός τοῦ Θεοῦ» (Ματθ. κζ’ 43), καί ὅτι «ἀπ’ ἄρτι ὄψεσθε τόν υἱόν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως καί ἐρχόμενον ἐπί τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ» (Ματθ. κς’ 64), ὅτε καί ὁ ἀρχιερεύς, δῆθεν τήν βλασφημίαν μή ἀνεχόμενος, τόν ἑαυτοῦ χιτῶνα διέρρηξε (αὐτ. 65). Πρωΐας δέ γενομένης ἄγεται πρός τόν Πιλᾶτον εἰς τό πραιτώριον καί αὐτοί «οὐκ εἰσῆλθον», καθώς εἶπον, «ἵνα μή μιανθῶσιν, ἀλλ’ ἵνα φάγωσι τό Πάσχα» (Ἰωάν. ιη’ 28).
Ἐξελθών τότε ὁ Πιλᾶτος ἐρωτᾷ αὐτούς περί τοῦ Ἰησοῦ λέγων· «διά ποίαν αἰτίαν τόν κατηγορεῖτε;» Καί ἐπειδή τίποτε ἄξιον λόγου δέν εὗρεν εἰς τήν κατηγορίαν, στέλλει Αὐτόν πρός τόν Καϊάφαν· ἐπειδή αὐτός ἦτο ὁ ἐπιδιώκων τόν φόνον αὐτοῦ· ὁ δέ Καϊάφας ἀπέστειλε πάλιν πρός τόν Πιλᾶτον. Ὁ δέ Πιλᾶτος λέγει· «Λάβετε αὐτόν ὑμεῖς καί κατά τόν νόμον ὑμῶν κρίνατε» (Ἰωάν. ιη’ 31). Οἱ δέ πάλιν λέγουσιν· «Ἡμῖν οὐκ ἔξεστιν ἀποκτεῖναι οὐδένα» (αὐτ. ιη’ 31), προκαλοῦντες μέ τόν τρόπον αὐτόν τόν Πιλᾶτον νά ἐκδώσῃ τήν ἀπόφασιν τοῦ σταυρικοῦ θανάτου. Ἐρωτᾷ δέ τόν Χριστόν ὁ Πιλᾶτος, ἐάν εἶναι Βασιλεύς τῶν Ἰουδαίων· ὁ δέ ὁμολογεῖ μέν, ἀλλ’ ὅτι εἶναι αἰώνιος· διότι δέν προέρχεται ἀπό τόν κόσμον αὐτόν ἡ Βασιλεία Μου, εἶπε (αὐτ. 36). Βουλόμενος δέ νά ἀπολύσῃ αὐτόν ὁ Πιλᾶτος, πρῶτον μέν εἰς ἐκείνους εἶπεν, ὅτι δέν εὑρίσκει οὐδεμίαν κατ’ αὐτοῦ σοβαράν αἰτίαν· εἶτα προέβαλε καί τό ἔθιμον, κατά τό ὁποῖον συνηθίζετο νά ἀπολύουν ἕνα τῶν φυλακισμένων κατά τήν ἑορτήν τοῦ Πάσχα. Ἀπό αὐτούς ὅμως θεωρεῖται ἀρεστός ὁ Βαραββᾶς καί ὄχι ὁ Χριστός. Ὁ δέ Πιλᾶτος, εἰς τούς Ἰουδαίους χαριζόμενος, μαστιγώσας τόν Ἰησοῦν πρότερον, τόν ὁδηγεῖ ἔξω μαζί μέ τούς στρατιώτας, περιβεβλημένον χλαμύδα κοκκίνην, ἀκάνθινον στέφανον φέροντα ἐπί τῆς κεφαλῆς καί ἐμβαλών εἰς τήν δεξιάν αὐτοῦ κάλαμον, ἐμπαιζόμενον παρά τῶν στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔλεγον· «Χαῖρε, ὁ Βασιλεύς τῶν Ἰουδαίων» (Ματθ. κζ’ 29, Μαρκ. ιε’ 18, Ἰωάν. ιθ’ 3). Πλήν οὕτω πρός χάριν αὐτῶν, παρά τήν σηνείδησίν του ἐνεργήσας, πάλιν εἶπεν· «Οὐδεμίαν αἰτίαν (θανάτου) εὑρίσκω ἐν αὐτῷ» (Ἰωάν. ιη’ 38, ιθ’ 6, Λουκ. κγ’ 4). Ἐκεῖνοι δέ ἀπήντησαν· «Ἀλλ’ ἡμεῖς αὐτόν θά τιμωρήσωμεν, διότι ὀνομάζει τόν ἑαυτόν του Υἱόν Θεοῦ» (Ἰωάν. ιθ’ 7).
Τούτων δέ λεγομένων, ὁ Ἰησοῦς ἐσιώπα. Οἱ δέ ὄχλοι ἔκραζον πρός τόν Πιλᾶτον· «Σταύρωσον, σταύρωσον αὐτόν» (Ἰωάν. ιθ’ 6). Διότι ἤθελον μέ ἄδοξον καί ἐπαίσχυντον θάνατον νά τόν ἐξαφανίσωσιν, ὥστε νά διαλύσωσι τήν καλήν φήμην, τήν ὁποίαν εἶχεν ὁ Ἰησοῦς. Διεγείρων δέ τήν ἐθνικήν φιλοτιμίαν αὐτῶν ὁ Πιλᾶτος, λέγει· «Τόν βασιλέα ὑμῶν σταυρώσω;» (αὐτ. 15). Οἱ δέ ἀπήντησαν ὅτι δέν ἔχουν βασιλέα ἄλλον, παρά τόν Καίσαρα. Τοῦτο δέ ἐπειδή δέν ἐπέτυχον τίποτε, ἀναφέροντες τήν βλασφημίαν ὅτι, δῆθεν, ὁ Ἰησοῦς ὠνόμασεν ἑαυτόν υἱόν τοῦ Θεοῦ, προβάλλουσι τόν Καίσαρα, οὕτως ὥστε, ἔστω καί διά τοῦ τρόπου αὐτοῦ, νά ἱκανοποιήσωσι τήν μανίαν των. Διότι λέγουν, ὅτι πᾶς ὁ βασιλέα ἑαυτόν ποιῶν, ἔρχεται ἀντιμέτωπος πρός τόν Καίσαρα (αὐτ. 12). Ἐνῷ δέ ἐγίνοντο αὐτά, ἀπέστειλεν εἴδησιν εἰς τόν Πιλᾶτον ἡ γυνή αὐτοῦ, ταραχθεῖσα ἀπό φοβερά ὄνειρα λέγουσα· «Μηδέν σοι, καί τῷ δικαίῳ ἐκείνῳ» (Ματθ. κζ’ 19)· διότι χάριν Ἐκείνου, «πολλά κατά τήν νύκτα ἔχω πάθει» (αὐτόθι). Αὐτός τότε νιφθείς ἀποβάλλει δῆθεν τήν εὐθύνην τοῦ αἵματος τοῦ Δικαίου. Οἱ δέ Ἰουδαῖοι ἔκραζον· «Τό αἷμα αὐτοῦ ἐφ’ ἡμᾶς καί ἐπί τά τέκνα ἡμῶν» (Ματθ. κζ’ 25). «Ἐάν τοῦτον ἀπολύσῃς, δέν εἶσαι φίλος τοῦ Καίσαρος» (Ἰωάν. ιθ’ 12). Τόν Καίσαρα λοιπόν φοβηθείς ὁ Πιλᾶτος, ἄν καί βεβαίως ἐγνώριζε πολύ καλά, ὅτι ὁ Ἰησοῦς ἦτο ἀνεύθυνος, ἐπικυρώνει τήν διά σταυρικοῦ θανάτου καταδικαστικήν ἀπόφασιν καί ἀπέλυσε τόν Βαραββᾶν, ὅπερ ἰδών ὁ Ἰούδας, ρίψας τά ἀργύρια ἀναχωρεῖ καί ἀπελθών παρέδωκε ἑαυτόν εἰς ἀγχόνην κρεμασθείς ἀπό ἕνα δένδρον· ὕστερον δέ διογκωθείς (πρησθείς) πάρα πολύ ἔσκασε.
Οἱ στρατιῶται λοιπόν εμπαίξαντες μέ τόν κάλαμον ἐπί τήν κεφαλήν Αὐτοῦ, φορτώνουν εἰς αὐτόν τόν Σταυρόν· εἶτα καί τόν ἀπό Κυρήνης Σίμωνα ἀγγαρεύσαντες, ὑποχρεώνουν Αὐτόν νά βαστάζῃ τόν Σταυρόν. Περί δέ ὥραν τρίτην φθάσαντες εἰς τόν τοῦ Κρανίου τόπον, σταυροῦσιν Αὐτόν ἐκεῖ. Ἐκ δεξιῶν δέ καί ἐξ ἀριστερῶν ἐκρέμασαν δύο ἄλλους λῃστάς, ὥστε καί Ἐκεῖνος νά φαίνεται ὡς κακοῦργος. Λόγῳ δέ εὐτελείας, μερίζονται οἱ στρατιῶται τά ἱμάτια Αὐτοῦ, τόν δέ ἄρραφον Αὐτοῦ χιτῶνα ἔλαβον διά κλήρου· κάθε δέ πρᾶγμα ἔκαμαν μέ ὑπερβολικόν πάθος, ὡς νά ἦσαν μεθυσμένοι. Ὄχι δέ μόνον ταῦτα, ἀλλά καί ἐπί τοῦ Σταυροῦ εἰρωνευόμενοι, ἔλεγον· «Οὐά, ὁ καταλύων τόν ναόν καί ἐν τρισίν ἡμέραις οἰκοδομῶν, σῶσον σεαυτόν» (Μάρκ. ιε’ 29 – 30). Καί πάλιν· «Ἄλλους ἔσωσεν, ἑαυτόν οὐ δύναται σῶσαι» (Ματθ. κζ’ 42). Καί ἐν συνεχείᾳ· «Εἰ Βασιλεύς Ἰσραήλ ἐστι, καταβάτω νῦν ἀπό τοῦ Σταυροῦ καί πιστεύσομεν εἰς αὐτόν» (αὐτόθι). Ὅμως, ἐάν καλῶς ἐσκέπτοντο καί ἠννόουν, ἤθελον προστρέξει ἀδιστάκτως εἰς Αὐτόν, διότι ὄχι μόνον Βασιλεύς τοῦ Ἰσραήλ πασιφανέστατα ἀπεδεικνύετο, ἀλλά καί παντός τοῦ κόσμου.
Διότι ποῖον ἄλλο νόημα εἶχον τό νά σκοτισθῇ κατά τήν Σταύρωσιν τοῦ Χριστοῦ ὁ ἥλιος κατά τήν τρίτην ὥραν, ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἡμέρας, ἀλλ’ ἵνα εἰς ὅλους φανερωθῇ τό Πάθος; ὡς ἐπίσης τό νά σείεται ἡ γῆ καί αἱ πέτραι νά σχίζωνται, ἐλέγχουσαι τήν σκληράν ὡς λίθον καρδίαν τῶν Ἰουδαίων; πολλά δέ σώματα ἀνίστανται καί πρός πιστοποίησιν τῆς κοινῆς ἀναστάσεως καί πρός ἀπόδειξιν τῆς δυνάμεως τοῦ πάσχοντος νά ἐμφανίζωνται; ἔτι δέ καί τό καταπέτασμα τοῦ ναοῦ νά σχίζεται, ὡς βεβαίως νά εἶχεν ὀργισθῆ ὁ ναός, διότι ἔπασχεν ὁ ἐν αὐτῷ δοξαζόμενος, ἀποκαλύπτων οὕτως ἐκεῖνα τά ὁποῖα δέν ἐφαίνοντο εἰς τούς πολλούς; Κατά τήν τρίτην μέν λοιπόν ὥραν ἐσταυρώθη ὁ Χριστός, ὡς λέγει ὁ θεῖος Μάρκος (ιε’ 25)· ἀπό δέ ἕκτης ὥρας ἕως ἐνάτης σκότος ἐγένετο (αὐτ. 33)· ὅτε καί ὁ Ἑκατόνταρχος Λογγῖνος, τά παράδοξα κατιδών καί μάλιστα τόν σκοτισμόν τοῦ ἡλίου, μέ ἰσχυράν φωνήν ἀνέκραξεν· «Ἀληθῶς Θεοῦ Υἱός ἦν οὗτος» (Ματθ. κζ’ 54, Μάρκ. ιε’ 39). Ἀπό δέ τούς δύο λῃστάς ὁ εἷς ὕβριζε τόν Ἰησοῦν· ὁ δέ ἕτερος παρημπόδιζεν αὐτόν, ἐπιτιμῶν ἐμβρισθέστερον καί τόν Χριστόν Υἱόν Θεοῦ ὡμολόγει, τήν πίστιν δέ αὐτοῦ ὁ Σωτήρ ἐπιβραβεύων, ὑπόσχεται τήν μετ’ αὐτοῦ εἰς τόν Παράδεισον συναναστροφήν.
Ἀφοῦ λοιπόν κάθε εἴδους ὕβρις ἐξετοξεύθη ἐναντίον τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ὁ Πιλᾶτος ἀνέγραψε καί τίτλον ἐπ’ αὐτῷ λέγοντα· «Ὁ Βασιλεύς τῶν Ἰουδαίων» (Ἰωάν. ιθ’ 21)· οἱ δέ Ἰουδαῖοι ἠμπόδιζον νά μή γράφῃ τοιουτοτρόπως, ἀλλ’ ὅτι ὁ Κύριος ἔλεγε περί τοῦ ἑαυτοῦ Του αὐτό. Ὁ δέ Πιλᾶτος ἀπήντησεν· «Ὅ γέγραφα, γέγραφα» (αὐτόθι 22). Εἶτα τοῦ Σωτῆρος ἀντειπόντος, «Διψῶ» (αὐτόθι 28), ὕσσωπον μέ ὄξος ἀνακατεύουν καί τοῦ προσφέρουν. Μετά εἶπε· «Τετέλεσται» (Ἰωάν. ιθ’ 30) κλίνας δέ τήν κεφαλήν, παρέδωκε τό πνεῦμα. Ὅταν δέ ὅλοι ἔφυγον ἀπό τόν Σταυρόν, ἡ Μήτηρ αὐτοῦ παρίστατο εἰς τόν Σταυρόν καί ἡ ἀδελφή αὐτῆς Μαρία, ἡ τοῦ Κλωπᾶ, τήν ὁποίαν ὁ Ἰωακείμ ἐγέννησε (συμφώνως μέ τόν Μωσαϊκόν Νόμον), ἐπειδή ὁ Κλωπᾶς ἀπέθανεν ἄτεκνος· ἔτι δέ καί Ἰωάννης, ὁ φιλούμενος ὑπ’ αὐτοῦ Μαθητής. Οἱ ἀγνώμονες λοιπόν Ἰουδαῖοι, μή ἀνεχόμενοι οὔτε ἐπί τοῦ Σταυροῦ νά βλέπουν τά σώματα, παρεκάλεσαν τόν Πιλᾶτον, ἐπειδή μεγάλη ἦτο ἡ ἡμέρα τοῦ Πάσχα, ἵνα τά τῶν καταδίκων σκέλη θλασθῶσιν, ὥστε νά ἐπέλθῃ ταχύτερον ὁ θάνατος. Καί τῶν μέν λῃστῶν τά σκέλη συνέτριψαν, διότι ἀκόμη ἔζων· ἐπί δέ τόν Ἰησοῦν ἐλθόντες, μόλις εἶδον αὐτόν ἤδη τεθνηκότα, ἀπέφυγον νά συντρίψουν Αὐτοῦ τά σκέλη. Εἷς δέ τῶν στρατιωτῶν, κάμνων τήν χάριν εἰς τούς ἀγνώμονας, ἀφοῦ ἐσήκωσε τό δόρυ, κατά τήν δεξιάν πλευράν νύττει (κεντᾷ) τόν Χριστόν καί εὐθέως ἐξῆλθεν αἷμα καί ὕδωρ· τό μέν, ὡς ἄνθρωπος, τό δέ, ὡς ὑπέρ ἄνθρωπον· ἤτοι τό μέν αἷμα, διά τήν τῶν θείων ἁγιασμάτων μετάληψιν, τό δέ ὕδωρ, διά τό βάπτισμα. Διότι αὕτη ἡ δίκρουνος πραγματικῶς πηγή ἀποτελεῖ τήν βάσιν τῶν Μυστηρίων μας.
Ταῦτα καί ὁ θεῖος Ἰωάννης ἰδών ἐμαρτύρησε καί ἀληθινή εἶναι ἡ μαρτυρία αὐτοῦ, διότι ἦτο παρών εἰς ὅλα καί ἀφοῦ εἶδεν αὐτά, τά ἔγραψε. Διότι ἐάν ἔγραφε ψευδῆ, βεβαίως δέν θά συνέγραφεν αὐτά, τά ὁποῖα ἐθεωροῦντο ὡς ἀτιμία τοῦ Διδασκάλου. Τοῦτον, λέγουν, τόν τότε παρόντα, ὅτι συνέλεξε μέ κάποιον ἀγγεῖον ἀπό τῆς ζωηρύτου πλευρᾶς τό θεῖον καί ὑπεράγιον Αἷμα. Τούτων δέ οὕτως ὑπερφυῶς διαπραχθέντων, ἐπειδή ἤρχισε νά νυκτώνῃ, ὁ ἐξ Ἀριμαθαίας Ἰωσήφ ἐξέρχεται (μαθητής ἐξ ἀρχῆς ὑπάρχων, ώς οἱ λοιποί, κρυπτόμενος), καί ἀφοῦ προσῆλθεν εἰς τόν Πιλᾶτον μετά τόλμης, ἐπειδή ἦτο βεβαίως γνώριμός του, αἰτεῖται τό Σῶμα τοῦ Ἰησοῦ· ὁ δέ ἐπιτρέπει νά λάβῃ αὐτό. Εὐθύς τότε κατεβίβασεν αὐτό πανευλαβῶς ἀπό τοῦ Σταυροῦ.
Ὅταν δέ ἐνύκτωσεν, ἔρχεται ὁ Νικόδημος, φέρων μῖγμα τι σμύρνης καί ἀλόης ἑτοιμασθέν διά τήν εἰδικήν περίπτωσιν καί περιτυλίξαντες διά σινδόνος, ὅπως ἦτο συνήθεια εἰς τούς Ἰουδαίους νά κάνουν, τόν ἐνεταφίασαν, πλησίον εἰς τό μνημεῖον τοῦ Ἰωσήφ, τό ὁποῖον εἶχε λαξευθῆ εἰς βράχον, ἔνθα οὐδείς πρότερον ἐτάφη, ἵνα μή τυχόν, ὅταν ἀναστηθῇ ὁ Χριστός, εἰς ἄλλον ἀναφέρωσι τήν Ἀνάστασιν. Τό δέ μῖγμα τῆς ἀλόης καί τῆς σμύρνης, τά ὁποῖα ἐπικολλοῦν τά σάβανα εἰς τό σῶμα, ἐμνημόνευσεν ὁ θεῖος Εὐαγγελιστής, ἵνα, ὅταν ἴδωσι τήν σινδόνα καί τό σουδάριον ἐναπομείναντα εἰς τό τάφον, μή νομίσωσιν ὅτι ἐκλάπη Αὐτός. Διότι πῶς ἦτο τοῦτο δυνατόν, ἐφ’ ὅσον δέν εἶχον ἀρκετόν διαθέσιμον χρόνον, ὥστε νά ἀποσποῦν ἐκεῖνα τά τόσον στερεῶς κολληθέντα εἰς τήν σάρκα; Δέν ἐγνώριζαν ὅμως οἱ ἀνόητοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔπλασαν τό ψεῦδος τοῦτο, ὅτι κατ’ οἰκονομίαν Θεοῦ ἔμειναν ὅλα αὐτά μέσα εἰς τόν τάφον πρός ἔλεγχον τῆς συκοφαντίας των. Ταῦτα δέ πάντα ἔγιναν παραδόξως κατά τήν ἡμέραν τῆς Παρασκευῆς, δι’ αὐτό καί ἐθέσπισαν οἱ θεοφόροι Πατέρες νά ποιούμεθα καί ἡμεῖς μνείαν αὐτῶν ὅλων μετά συντριβῆς καρδίας καί κατανύξεως.
Πρέπει δέ νά γνωρίζητε, ὅτι τήν ἕκτην ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος, δηλαδή τήν Παρασκευήν, ἐσταυρώθη ὁ Κύριος, ἐπειδή κατά τήν ἕκτην ἡμέραν, κατ’ ἀρχάς, ἐπλάσθη ὁ Ἀδάμ, ὁ πρῶτος ἄνθρωπος. Ἀλλά καί κατά τήν ἕκτην ὥραν τῆς ἡμέρας ἐν τῷ Σταυρῷ ἐκρέματο, διότι, καθώς λέγεται, κατ’ αὐτήν τήν ὥραν καί ὁ Ἀδάμ πρός τό ἀπηγορευμένον δένδρον τάς χεῖρας ἐκτείνας, ἤγγισε διά νά φάγῃ καί ἀπέθανεν. Διότι ἔπρεπε τόν κατ’ αὐτήν τήν ὥραν συντριβέντα, κατά τήν ἰδίαν πάλιν νά ἀναπλασθῇ. Εἰς τόν κῆπον δέ, διότι καί ὁ Ἀδάμ ἐν τῷ Παραδείσῳ ἠπατήθη. Ἡ πικρά πόσις, τήν ὁποίαν ἐγεύθη ὁ Κύριος ἐπί τοῦ Σταυροῦ, τήν γεῦσιν τοῦ Ἀδάμ ἐθεράπευεν. Ὁ Σταυρός τό ξύλον τό ἐν τῷ Παραδείσῳ εἰκόνιζε. Τό ράπισμα, τήν ἀφύπνισιν ἡμῶν ἀπό τοῦ ληθάργου τῆς ἁμαρτίας ἐδήλου. Ὁ ἐμπτυσμός καί ἡ ἄτιμος πρός τόν Κύριον συμπεριφορά τήν περί ἡμᾶς τιμήν ἐφανέρωνεν. Ὁ ἀκάνθινος στέφανος, τήν ἀποτροπήν ἀπό ἡμᾶς τῆς κατά τῆς κεφαλῆς τῶν Πρωτοπλάστων κατάρας ἐξησφάλιζεν. Ἡ πορφυρά χλαμύς, τούς δερματίνους χιτῶνας ἀπέβαλλε καί τήν περί ἡμᾶς βασιλικήν στολήν ἐσυμβόλιζε. Τά καρφιά, τήν παντελῆ πρός τήν ἁμαρτίαν ἀκινησίαν ἡμῶν ἐδείκνυον.
Ἡ νυγεῖσα δέ πλευρά τοῦ Κυρίου, ἐξ ἧς ἡ σωτηρία ἡμῶν ἐπήγασε, τήν τοῦ Ἀδάμ πλευράν ἐξεικόνιζεν, ἀφ’ ἧς ἡ Εὔα προῆλθε καί ἐξ ἧς ἡ παράβασις ἐγένετο. Ἡ λόγχη ἀπεμάκρυνε τήν φλογίνην ρομφαίαν, ἥτις τόν Παράδεισον μετά τήν παρακοήν ἐφρούρει. Τό ἐκ τῆς πλευρᾶς ὕδωρ, ἦτο εἰκών τοῦ Βαπτίσματος. Τό Αἷμα καί ὁ κάλαμος ἦσαν τά μέσα, διά τῶν ὁποίων ὁ Σωτήρ, ὡς δι’ ἐρυθρῶν γραμμάτων, τήν ἀποκατάστασιν εἰς τήν ἀρχαίαν πατρίδα ὡς βασιλεύς καθυπέγραψε. Λέγεται δέ ὅτι τό κρανίον τοῦ Ἀδάμ ἔκειτο ἐκεῖ, ὅπου καί ὁ Χριστός, ἡ κεφαλή τῶν ἁπάντων, ἐσταυρώθη καί ἐβαπτίσθη μέ τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ, τό ὁποῖον ἀπ’ Αὐτοῦ ἔτρεξε. Κρανίου δέ τόπος λέγεται, διότι κατά τόν κατακλυσμόν ἡ γῆ μαζί μέ ἄλλα ἐξέβαλεν ἔξω καί τό κρανίον τοῦ Ἀδάμ, τό ὁποῖον περιεφέρετο μόνον, βλεπόμενον ὡς σημεῖον φοβερόν. Αὐτό ὁ Σολομῶν, ἐκ σεβασμοῦ πρός τόν Προπάτορα κατεκάλυψε μέ πολλούς λίθους· διό καί ὁ τόπος ἀπό τότε ὠνομάσθη Λιθόστρωτος. Λέγουν ἀκόμη τῶν Ἁγίων οἱ ἔγκριτοι, ὅτι ὑπάρχει παράδοσις, ὅτι καί αὐτός ὁ Ἀδάμ ἐκεῖσε, ὑπό Ἀγγέλου ἐτάφη. Ὅπου λοιπόν τό πτῶμα, ἐκεῖ καί ὁ ἀετός ἐπέστη Χριστός, ὁ αἰώνιος Βασιλεύς, ὁ νέος Ἀδάμ, τόν παλαιόν καί διά ξύλου πεσόντα ξύλῳ ἰώμενος.
Πηγή: Ὁ Μέγας συναξαριστής τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, τόμος ΙΓ’ Τριώδιον (σελ. 552). Ἐκδίδεται ἀναλώμασι καί ἐπιμελείᾳ, τοῦ ἐν Μοναχοῖς ἐλαχίστου Βίκτωρος Ματθαίου Καθηγουμένου τῆς ἐν Κρονίζῃ, Κουβαρᾶ Ἀττικῆς Ἱερᾶς καί σεβασμίας Δεσποτικῆς Μονῆς Μεταμορφώσεως του Σωτῆρος. Ἔκδοσις Β’ 1969.
Ἡ Εἰκόνα τοῦ κειμένου τέθηκε ἀπό τόν συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.
