Ὁ πιστός πρέπει νά ἀπέχῃ τελείως ἀπό τήν ψευδώνυμον γνῶσιν καί νά μή συναναστρέφεται μέ αἱρετικούς. Ποία εἶναι ἡ πραγματική κατά Θεόν σοφία· μερικούς ἀνθρώπους τούς ὠφελεῖ νά ζοῦν ἐν ἁπλότητι μακράν τῶν συζητήσεων αὐτῶν.
ΕΥΕΡΓΕΝΤΙΝΟΣ ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΙΗ’
Γ’.Τοῦ Ἁγίου Διαδόχου.
Καί ἡ σοφία καί ἡ γνῶσις, ὅπως καί ὅλα τά ἄλλα θεῖα χαρίσματα, προέρχονται ἀπό τόν ἴδιον, τό ἕν Ἅγιον Πνεῦμα· ἕκαστόν ὅμως ἐξ αὐτῶν εἶναι, κατά τινα τρόπον, αὐτόνομον καί ἔχει ξεχωριστήν ἐνέργειαν ἐπί τῆς ψυχῆς. Δι’ αὐτόν ἀκριβῶς τόν λόγον εἰς ἄλλον μέν ἔχει δοθῆ σοφία, εἰς ἄλλον δέ γνῶσις, κατά τό μέτρον τῆς δωρεᾶς τοῦ αὐτοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὅπως ἐξηγεῖ ὁ θεῖος Παῦλος (Α’ Κορ. ιβ’ 4 – 11). Ἡ γνῶσις λοιπόν συνδέει τόν ἄνθρωπον μέ τόν Θεόν διά τῆς ἐσωτερικῆς ἐμπειρίας, χωρίς νά κινῇ τήν ψυχήν εἰς τήν ἀναζήτησιν τῶν αἰτιῶν τῶν διαφόρων πραγμάτων καί νά ἐξοπλίζῃ αὐτήν μέ τήν ἐκφραστικήν δύναμιν τοῦ λόγου· ὡς ἐκ τούτου καί μερικοί ἐκ τῶν φιλοσόφων τῆς ἐρήμου (τῶν Ἀσκητῶν) φωτίζονται μέν ἀπό τήν ἔλλαμψιν τῆς Θείας γνώσεως, τῆς ὁποίας τήν ἐπενέργειαν αἰσθάνονται ἐσωτερικῶς, χωρίς ὅμως νά ἐνασχολοῦνται μέ θείας καί ὑψηλάς πνευματικάς διδασκαλίας.
Τό ἕτερον πάλι χάρισμα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἡ σοφία,εφ’ ὅσον δοθῆ εἰς κάποιον μαζί μέ τήν ἐσωτερικήν γνῶσιν (ἄν καί εἶναι σπάνιον τό τοιοῦτον), συνοδευομένη καί ὑπό τοῦ φόβου (τοῦ Θεοῦ) ἀποκαλύπτει αὐτάς ταύτας τάς ἐνεργείας τῆς γνώσεως, ἐπειδή, ἐκ φύσεως, ἡ μέν γνῶσις μέ τήν δύναμιν τῆς ἐνεργείας, ἡ δέ σοφία μέ τήν δύναμιν τοῦ λόγου φωτίζουν τήν ψυχήν. Τήν γνῶσιν φέρει εἰς τήν ψυχήν ἡ δύναμις τῆς προσευχῆς, ἡ πολλή ἡσυχία καί ἡ παντελής ἀμεριμνησία· τήν σοφίαν πάλιν φέρει ἡ ἀπηλλαγμένη ἀπό τήν κενοδοξίαν μελέτη τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ καί πρό παντός ἡ Χάρις Αὐτοῦ προσφέροντος δωρεάν τό χάρισμα τῆς σοφίας Του.
Ὁ πνευματικός λόγος προστατεύει τήν ψυχήν ἀπό τό πάθος τῆς κενοδοξίας, διότι πλουτίζει ὅλα τά μέλη αὐτῆς μέ τήν ἐσωτερικήν αἴσθησιν τοῦ Θείου φωτός, καί τήν καθιστᾷ τόσον εὐτυχῆ, ὥστε νά μή ἔχῃ ἀνάγκην ἀπό τήν τιμήν τῶν ἀνθρώπων· ἐξ αἰτίας δέ αὐτοῦ τοῦ ἐσωτερικοῦ φωτός ὁ πνευματικός λόγος διαφυλάσσει πάντοτε καί τήν διάνοιαν ἀπό τάς ἐπικινδύνους πλάνας τῆς φαντασίας, διότι τήν μεταμορφώνει, ὥστε νά εἶναι διαρκῶς προσανατολισμένη πρός τήν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ.
Ἐξ ἀντιθέτου, ὁ λόγος ὁ στηριζόμενος εἰς τήν κοσμικήν σοφίαν προκαλεῖ τόν ἄνθρωπον, ὥστε νά ἀγαπᾷ πάντοτε τήν ματαίαν δόξαν τοῦ παρόντος κόσμου· διότι χαρίζει εἰς τούς θαυμαστάς του τήν φιλίαν τῶν ἐπαίνων, ἐπειδή δέν ἔχει τήν δύναμιν νά εὐεργετήσῃ τήν ψυχήν μέ τήν ἐσωτερικήν αἴσθησιν τῆς μυσταγωγικῆς ἐμπειρίας, ἐφ’ ὅσον εἶναι δημιούργημα κενοδόξων ἀνθρώπων.
Θά διακρίνωμεν λοιπόν ἀσφαλῶς τήν μυστικήν παρουσίαν τοῦ Θείου λόγου εἰς τήν ψυχήν μας, ἐφ’ ὅσον διαθέτομεν τάς ὥρας τῶν φιλοσοφικῶν συζητήσεων εἰς θερμήν μνήμην τοῦ Θεοῦ, διά σιωπῆς, ἀπηλλαγμένης πάσης κοσμικῆς φροντίδος καί σκέψεως(¹).
(¹) Ἡ ἄποψις αὐτή ὑπενθυμίζει ἀνάλογον γνώμην τοῦ Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, καθ’ ἥν «τό θεῖον σιγῇ βιοῦται».
Πηγή: ΕΥΕΡΓΕΝΤΙΝΟΣ (ΤΟΜΟΣ Δ’). Ἑπιμελείᾳ Βίκτωρος Ματθαίου Καθηγουμένου τῆς ἐν Κρονίζῃ Κουβαρᾶ Ἀττικῆς Ἱερᾶς καί σεβασμίας Δεσποτικῆς Μονῆς Μεταμορφώσεως του Σωτῆρος. Ἀθῆναι 1966 (σελ. 323).
Ἡ εἰκόνα τοῦ κειμένου, ἔχει τεθεῖ ἀπό τόν συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.
