Πρέπει νά προσευχόμεθα ἀδιαλείπτως· τί εἶναι ἡ ἀδιάλειπτος προσευχή καί πῶς κατορθώνεται.
ΕΥΕΡΓΕΝΤΙΝΟΣ ΥΠΟΘΕΣΙΣ Η’
Η’. Τοῦ Ἁγίου Μάρκου
Πολλοί τρόποι προσευχῆς ὑπάρχουν, πού διαφέρουν μεταξύ των· ὅμως οὔτε ἕνας τρόπος προσευχῆς ὑπάρχει, πού νά βλάπτῃ τόν προσευχόμενον. Ἐκτός ἐάν ὁ τρόπος αὐτός δέν εἶναι προσευχή, ἀλλ’ ἐργασία σατανική.
Ἐκεῖνος πού προσεύχεται διά τοῦ ἀναλόγου σωματικοῦ σχήματος, χωρίς τήν ἐσωτερικήν πνευματικήν γνῶσιν, ὁμοιάζει μέ τόν τυφλόν τοῦ Εὐαγγελίου, πού ἔκραζε καί ἔλεγεν· «Υἱέ Δαβίδ, ἐλέησόν με» (Μαρκ. ι’ 48, Λουκ. ιη’ 38 – 39). Ὁ τέως ὅμως τυφλός, ὅταν ἀνέβλεψε καί ἐγνώρισε τόν Κύριον τόν ὡμολόγησε πλέον Υἱόν Θεοῦ, χωρίς νά τόν ὀνομάζῃ Υἱόν Δαβίδ, καί τόν προσεκύνησεν(¹). Ὅταν εὑρίσκεσαι ἀπορροφημένος ἀπό τήν ἔντονον μνήμην τοῦ Θεοῦ, νά πολλαπλασιάζῃς τήν πρός Αὐτόν δέησίν σου, διά νά σοῦ ὑπενθυμίζῃ συνεχῶς καί ὁ Κύριος τήν θείαν Αὐτοῦ παρουσίαν, ἐάν τό ξεχάσῃς ἐπ’ ὀλίγον(²).
Δέν εἶναι δυνατόν νά ὑπάρξῃ τελεία προσευχή, ἐφ’ ὅσον ὁ νοῦς μέ τόν ἰδικόν του τρόπον δέν ἐπικαλεῖται τό Θεῖον ὄνομα. Ὅταν ὁ νοῦς προσεύχεται, μακράν παντός γηΐνου περισπασμοῦ, τότε καί ὁ Θεός προσέχει εἰς τήν προσευχήν αὐτήν.
Νοῦς ὁ ὁποῖος εὔχεται πρός τόν Θεόν ἀπηλλαγμένος πάσης γηΐνου ἐνασχολήσεως, συντρίβει τήν καρδίαν(³), «καρδίαν δέ συντετριμμένην καί τεταπεινωμένην ὁ Θεός οὐκ ἐξουδενώσει». Προσευχή ἀδιατάρακτος ἀπό ἀσκόπους περιπλανήσεις τοῦ νοῦ, εἶναι ἀπόδειξις φιλοθεΐας διά τόν παραμένοντα εἰς αὐτήν· ἀπ’ ἐναντίας, ἀμέλεια κατά τήν προσευχήν, καί ἄσκοπος περιπλάνησις εἰς ἐπιγείους σκέψεις, εἶναι ἀπόδειξις φιληδονίας.
Ἐκεῖνος πού ἔφθασεν εἰς τό σημεῖον νά ἀγρυπνῇ, νά μακροθυμῇ καί νά προσεύχεται εὐχαρίστως, χωρίς στεναχωρίαν, εἶναι ὁλοφάνερα μέτοχος τοῦ Ἁγίου Πνεύματος· ἀλλά καί ἐκεῖνος, πού στεναχωρεῖται διά νά τά ἐπιτύχῃ, ἀγωνιζόμενος πρός τά ἐμπόδια καί τάς δυσκολίας τῆς ἀνθρωπίνης ἀδυναμίας, καί ὑπομένων, μέ τήν θέλησίν του, τάς ἐξ αἰτίας τῆς ἐπιμόνου προσπαθείας θλίψεις, γρήγορα καί αὐτός θά τύχῃ τῆς φροντίδος καί ἀντιλήψεως τοῦ Θεοῦ.
Ἐάν κάποτε φθάσῃς εἰς τό μέτρον καθαρᾶς προσευχῆς, νά μή ἀπασχοληθῇς μέ τήν γνῶσιν τῶν πραγμάτων, πού ὑποβάλλει ὁ ἐχθρός, διά νά μή χάσῃς τό μεγαλύτερον κέρδος· διότι εἶναι προτιμότερον νά κατατοξεύωμεν αὐτόν μέ τά βέλη τῆς προσευχῆς, ὅταν κάπου κάτω ἔχει κλεισθῆ ἀσφαλῶς, παρά νά ἐρχώμεθα εἰς ἐπικοινωνίαν μαζί του, ὑπό τό πρόσχημα προσφορᾶς λαφύρων πρός ἡμᾶς· αὐτό εἶναι μία παγίδα του νά μᾶς ἀποσπᾷ ἀπό τήν δέησιν πρός τόν Θεόν, πού στρέφεται ἐναντίον του.
Διότι ἡ ἐνασχόλησις μέ τήν γνῶσιν τῶν πραγμάτων ὠφελεῖ τόν ἄνθρωπον εἰς στιγμάς πειρασμοῦ καί πνευματικῆς καταπτώσεως, συνήθως ὅμως τόν βλάπτει σημαντικῶς κατά τήν ὥραν τῆς καθαρᾶς προσευχῆς(⁴).
(¹) «Ἤκουσεν ὁ Ἰησοῦς ὅτι ἐξέβαλον αὐτόν ἔξω, καί εὑρών αὐτόν εἶπεν αὐτῷ· σύ πιστεύεις εἰς τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ; Ἀπεκρίθη ἐκεῖνος καί εἶπε· καί τίς ἐστι, Κύριε, ἵνα πιστεύσω εἰς αὐτόν; Εἶπε δέ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· καί ἑώρακας αὐτόν καί ὁ λαλῶν μετά σοῦ ἐκεῖνός ἐστιν. Ὁ δέ ἔφη· πιστεύω, Κύριε· καί προσεκύνησεν αὐτῷ» (Ἰωάν. θ’ 35 – 38). Σημείωσαι ὅτι ἀξία ἰδιαιτέρας προσοχῆς τυγχάνει ἡ βαθυτάτη καί ἀξιόλογος διάκρισις ἡ γενομένη ἐνταῦθα μεταξύ σωματικῆς καί πνευματικῆς προσευχῆς. Ἡ διάκρισις αὐτή καθίσταται σαφής μέ τό παράδειγμα τοῦ τυφλοῦ. Ὁ τυφλός προσεύχεται σωματικῶς δι’ ὑλικάς ἀνάγκας ἐκ στιγμιαίας ἀφορμῆς, καί χωρίς νά ἔχῃ περί τοῦ Σωτῆρος τήν ὑψηλήν πνευματικήν γνῶσιν· τυχών ὅμως τοῦ ποθουμένου καί γνωρίσας τόν Κύριον, οὐχί πλέον ὡς υἱόν (ἀπόγονον) τοῦ Δαβίδ κράζει Αὐτόν, ἀλλ’ ὡς Υἱόν τοῦ Θεοῦ προσκυνεῖ· οὐχί δηλαδή σωματικῶς ἀλλά πνευματικῶς πλέον προσεύχεται.
(²) Δέν πρόκειται διά τήν ἐξ ἀπιστίας ἤ ἀδιαφορίας λησμοσύνην τοῦ Θεοῦ, ἀλλά περί μιᾶς παροδικῆς καί φευγαλέας χαλαρώσεως τῆς ἐντατικῆς καί συνεχοῦς προσηλώσεως πρός τόν Θεόν, τῆς ἀδιαλείπτου προσευχῆς.
(³) Νοῦς ἐννοεῖται ἡ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ κυρίαρχος νοητική δύναμις, ἥτις καί μόνον συνδέει τόν ἄνθρωπον μέ τόν Θεόν. Ὡς τοιαύτη ὅμως πρέπει νά εἶναι ἀπηλλαγμένη πάσης ὑλικῆς αἰσθήσεως, παντός συναισθηματισμοῦ, ὧν κέντρον θεωρεῖται ἡ καρδία.
(⁴) Καίτοι τό νόημα εἶναι σαφές, ἐν τούτοις ὑποσημειοῦμεν τά ἑξῆς: κατά τήν ὥραν τῆς προσευχῆς ὁ νοῦς πρέπει νά εἶναι ἀπηλλαγμένος καί ἀπ’ αὐτήν ἀκόμη τήν πρός γνῶσιν ὁρμήν καί κίνησιν, ἥτις συνεχῶς στροβιλίζεται ἐντός τῆς διανοίας, εἴτε ὑπό τήν μορφήν φιλοσοφικῆς διαθέσεως, εἴτε ὑπό τήν μορφήν συγκεκριμένης περί τι ἀντικείμενον ἐρευνητικῆς σπουδῆς. Κατά τήν γνώμην τοῦ Ἁγίου Μάρκου ἡ εἰς ἄλλας στιγμάς ὠφελοῦσα τοιαύτη διάθεσις καί γνωστική κίνησις, κατά τήν ὥραν τῆς προσευχῆς ἀποβαίνει παγίς τοῦ διαβόλου διά νά ἀποσπᾷ τόν προσευχόμενον.
Πηγή: ΕΥΕΡΓΕΝΤΙΝΟΣ (ΤΟΜΟΣ Δ’). Ἑπιμελείᾳ Βίκτωρος Ματθαίου Καθηγουμένου τῆς ἐν Κρονίζῃ Κουβαρᾶ Ἀττικῆς Ἱερᾶς καί σεβασμίας Δεσποτικῆς Μονῆς Μεταμορφώσεως του Σωτῆρος. Ἀθῆναι 1966 (σελ. 229).
Ἡ Εἰκόνα τοῦ κειμένου, ἔχει τεθεῖ ἀπό τόν συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.
