ΕΥΕΡΓΕΝΤΙΝΟΣ ΥΠΟΘΕΣΙΣ Γ’
Α’. Ἀντιόχου τοῦ Παντέκτου.
Τό πάθος τῆς φιλαργυρίας εἶναι πάρα πολύ φοβερόν καί καταστρεπτικόν· διότι εἶναι τελείως ἀδύνατον, ἐκεῖνος πού ἀγαπᾷ τάς ἡδονάς καί τό χρῆμα νά ζήσῃ κατά τάς ἐντολάς τοῦ Θεοῦ. Αὐτό λοιπόν τό πάθος, ὅταν εὕρη τήν ψυχήν χωρίς τόν θερμόν ζῆλον τῆς ἀρετῆς καί χωρίς τήν πίστιν, ἀρχίζει νά τήν ἐνοχλῆ μέ ωρισμένας εὐλόγους προφάσεις, διά νά δικαιολογήση τήν κλίσιν πρός τά χρήματα· τοιαῦται, παραδείγματος χάριν, προφάσεις εἶναι τά γηρατεῖα, ἡ σωματική ἀσθένεια καί τά παρόμοια. Καί ὅπως ἀκριβῶς ἡ θάλασσα δέν γεμίζει, παρ’ ὅλον ὅτι δέχεται πολλούς ποταμούς, τοιουτοτρόπως καί ἡ ἐπιθυμία τοῦ φιλαργύρου οὐδέποτε ἱκανοποιεῖται ἀπό τά χρήματα, τά ὁποῖα διαρκῶς ἐπιζητεῖ.
Ὁ φιλάργυρος Μοναχός, διά νά ἀποκτήσῃ χρήματα, ἐργάζεται σκληρῶς, ἐνῷ ὁ ἀκτήμων εἶναι ἀφωσιωμένος εἰς προσευχάς καί ὠφέλιμα ἀναγνώσματα. Ὁ φιλάργυρος μεταβάλλει, διά τῆς συστηματικῆς ἀποταμιεύσεως, εἰς θησαυρόν τό βαλάντιόν του· ὁ δέ ἀκτήμων μόνον ἀρετάς θησαυρίζει. Ἡ Ἁγία Γραφή λέγει· «Ἐπικατάρατος ἄνθρωπος, ὅστις ποιήσει γλυπτόν καί χωνευτόν, βδέλυγμα Κυρίῳ, ἔργον χειρῶν τεχνιτῶν, καί θήσει αὐτό ἐν ἀποκρύφῳ» (Δευτ. κζ’, 15). Μέ αὐτόν ὁμοιάζει ὁ φιλάργυρος. Διότι ὁ μέν εἰδωλολάτρης προσκυνεῖ ψευδῆ θεόν, ὁ ὁποῖος δέν τόν ὠφελεῖ, ὁ δέ φιλάργυρος κάμνει, εἰς τήν σκέψιν του, ἄγαλμα προσκυνουμένου θεοῦ, τήν ὑλικήν ὑπεροχήν τοῦ πλούτου. Ὅπως δέ ἀκριβῶς διά τούς κοιλιοδούλους γίνεται θεός ἡ κοιλία των, τοιουτοτρόπως καί διά τούς φιλαργύρους ὁ χρυσός γίνεται θεός των.
Ἀπό αὐτό τό πάθος τῆς φιλαργυρίας, ὅπως ἔχει λεχθῆ, ὑποφέρουν ὅσοι δέν ἔχουν πίστιν καί ἐλπίδα· αὐτούς θά ἠμποροῦσε κανείς, πολύ λογικῶς, νά τούς ὀνομάσῃ εἰδωλολάτρας, διότι δέν στηρίζουν πλέον τάς ἐλπίδας των εἰς τόν Θεόν, ἀλλ’ εἰς βασιλικάς εικόνας(¹). Ὥστε λοιπόν, ὅπως λέγει καί ἡ Γραφή, δέν ὑπάρχει μεγαλύτερος παράνομος ἀπό τόν φιλάργυρον· διότι ὁ φιλάργυρος καί τήν ψυχήν του ἀκόμα ἐκθέτει πρός πώλησιν διά τό χρῆμα, πολλοί δέ ἀπέθανον πνευματικῶς διά τό χρῆμα. Παράδειγμα αἰώνιον ὁ Ἰούδας, ὁ ὁποῖος ἐξ αἰτίας τῆς φιλαργυρίας, ὄχι μόνον ἐξέπεσεν ἀπό τό Ἀποστολικόν ἀξίωμα, ἀλλά κατέστη καί προδότης τοῦ Δεσπότου καί, εἰς τό τέλος, ἔχασε καί τήν ζωήν του καί τήν ψυχήν του, αὐτοκτονήσας δι’ ἀγχόνης ἐξ ἀπελπισίας καί ἀπογνώσεως.
Ἡ φιλαργυρία λοιπόν εἶναι λέπρα τῆς ψυχῆς· αὐτό ἔχει ἀποδειχθῆ καί εἰς τήν περίπτωσιν τοῦ Γιεζή, ὁ ὁποῖος προσεβλήθη ἀπό λέπραν, μόλις ἠγάπησε τήν φιλαργυρίαν. Ἀκόμη ἡ φιλαργυρία εἶναι σκώληξ, πού κατατρώγει τά ὀστᾶ τοῦ ἀνθρώπου μέ τήν μέριμναν τῶν χρημάτων καί τήν ἀγρυπνίαν, πῶς νά κρύψῃ τά χρήματα.
Ἐκεῖνος ὅμως, ὁ ὁποῖος θέλει, μέ εὐκολίαν τήν κατανικᾷ, διότι ἡ φιλαργυρία δέν εἶναι πάθος, ὀφειλόμενον εἰς τήν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλά εἰς τήν προαίρεσιν αὐτοῦ. Δι’ αὐτόν ἀκριβῶς τόν λόγον καί ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θά δυνηθῇ νά ἐνισχύσῃ τήν πίστιν του εἰς τόν Θεόν καί νά στηρίξῃ εἰς Αὐτόν καί μόνον, χωρίς νά διστάσῃ, τήν ἐλπίδα του, εὐκόλως θά ἀποβάλῃ τό πάθος τῆς φιλαργυρίας καί θά σώσῃ τόν ἑαυτόν του ἀπό μέγιστον κίνδυνον.
Μακάριος καί εὐτυχής εἶναι ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος, κατά τήν Ἁγίαν Γραφήν, εὑρέθη καθαρός ἀπό τό μίασμα τῆς φιλαργυρίας καί δέν ἐπεδίωξε νά ἀποκτήσῃ χρυσάφι(²). Ὁ Ἀπόστολος Ἰάκωβος ἀπειλῶν τούς φιλαργύρους λέγει· «Ὁ χρυσός ὑμῶν καί ὁ ἄργυρος κατίωται, καί ὁ ἰός αὐτῶν εἰς μαρτύριον ὑμῶν ἔσται, καί φάγεται τάς σάρκας ὑμῶν ὡς πῦρ» (Ἰακ. ε’ 3).
Τά ἴδια σχεδόν λέγει καί ὁ Προφήτης Ἀββακούμ, ὅταν ἐλεεινολογῇ τούς φιλαργύρους· «Οὐαί ὁ πληθύνων ἑαυτῷ τά οὐκ ὄντα αὐτοῦ» (Ἀββάκ. β’ 6)· διότι πράγματι ἐκεῖνος, πού συγκεντρώνει χρήματα, θησαυρίζει πράγματα, τά ὁποῖα ἐντός ὀλίγου, ὅταν ἀποθάνῃ, δέν θά ἀνήκουν πλέον εἰς αὐτόν. Μέ τούς δύο προηγουμένους ἄνδρας τῆς Ἁγίας Γραφῆς, τόν Ἀπόστολον Ἰάκωβον καί τόν Προφήτην Ἀββακούμ, συμφωνῶν καί ὁ Προφητάναξ Δαβίδ λέγει: Ἰδού ἄνθρωπος, ὅς οὐκ ἔθετο τόν Θεόν βοηθόν αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐπήλπισεν ἐπί τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ καί ἐνεδυναμώθη ἐπί τῇ ματαιότητι αὐτοῦ» (Ψαλμ. να’, 9).
Ἄς ἀποφύγωμεν λοιπόν, ἀδελφοί μου, τό φοβερόν αὐτό πάθος, πού κάμνει τόν ἄνθρωπον νά μή αἰσθάνεται συμπάθειαν, τοῦ ἐμπνέει μῖσος πρός τούς ἄλλους, τοῦ καταστρέφει ὅλας τάς πρός τόν Θεόν ἐλπίδας καί εἶναι ἡ αἰτία ὅλων τῶν κακῶν. Ἄς ἀκούσωμεν τόν Ἀπόστολον, πού λέγει· «Ρίζα γάρ πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία» (Α’ Τιμοθ. ς’ 10). Ἄς κλείσωμεν μέσα εἰς τά στήθη μας τήν ἀγάπην πρός τήν ἀκτημοσύνην ὑπακούοντες εἰς τόν Σωτήρα μας, ὁ ὁποῖος μᾶς παραγγέλει· «Μή κτήσησθε χρυσόν, μηδέ ἄργυρον, μηδέ χαλκόν εἰς τάς ζώνας ὑμῶν» (Ματθ. ι’ 9). Ἡ ἀκτημοσύνη, ἐπειδή εἶναι ἀπηλλαγμένη ἀπό τήν ὕλην καί τάς φροντίδας τῶν χρημάτων, καθιστᾷ τόν ἀκτήμονα πρόθυμον εἰς τάς πνευματικάς ἀσκήσεις καί ἐλαφρόν, καί τόν ἀναβιβάζει εἰς τόν οὐρανόν.
Δι’ αὐτόν ἀκριβῶς τόν λόγον ἄς ἐμπιστευθῶμεν εἰς τόν Θεόν τήν συντήρησιν τοῦ σώματος ἡμῶν· τοιουτοτρόπως ἀποδεικνύομεν, ὅτι ἐμπιστευόμεθα εἰς Ἐκείνον καί τάς πνευματικάς μας ἀνάγκας, διότι Αὐτός φροντίζει καί μεριμνᾷ δι’ ἡμᾶς καί γνωρίζει ἀπό ποῖα πράγματα ἔχομεν ἀνάγκην, πρίν ἡμεῖς τό ζητήσωμεν ἀπό Αὐτόν.
Ὁ Θεός, ὡς ἁπλοῦς κατά τήν οὐσίαν, ἰδιαιτέρως ἀγαπᾷ τήν ἁπλότητα καί ἐκείνους, πού ζοῦν μέ ἁπλότητα· δι’ αὐτό καί πλουτίζει μέ τά ἀγαθά Του τούς ἁπλοῦς καί ἁπλῶς διάγοντας. Ἐπί τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἀρκετάς καί σημαντικάς μαρτυρίας παρέχουν, εἰς τήν Ἁγίαν Γραφήν, αἱ Παροιμίαι τοῦ Σολομῶντος. Ἰδού μερικαί ἀπό αὐτάς· «Ὅς πορεύεται ἁπλῶς, πορεύεται πεποιθώς» (Παρ. ι’ 9). «Τοῦ πιστοῦ ὅλος ὁ κόσμος τῶν χρημάτων, τοῦ δέ ἀπίστου οὐδέ ὀβολός» (Παρ. ιζ’ 6). «Εὐλογία Κυρίου ἐπί κεφαλήν δικαίου» (Παρ. ι’ 6). «Ψυχή εὐλογουμένη πᾶσα ἁπλῆ» (Παρ. ια’ 25). «Ὁ δέ σπείρων δικαιοσύνην λήψεται μισθόν πιστόν» (Παρ. ια’ 21). «Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυχήν δικαίαν» (Παρ. ι’ 3). «Ὁ πεποιθώς ἐπί πλούτῳ, οὗτος πεσεῖται» (Παρ. ια’ 28).
Ἐκτός ἀπό αὐτούς τούς διδακτικούς λόγους τοῦ σοφοῦ Σολομῶντος, λίαν ἀξιόλογοι καί λίαν διδακτικοί εἶναι καί οἱ λόγοι ἐκεῖνοι πού συναντῶμεν εἰς τούς Ψαλμούς· «Ἰδού οἱ ὀφθαλμοί Κυρίου ἐπί τούς φοβουμένους Αὐτόν, τούς ἐλπίζοντας ἐπί τό ἔλεος Αὐτοῦ· ρύσασθαι ἐκ θανάτου τάς ψυχάς αὐτῶν καί διαθρέψαι αὐτούς ἐν λιμῷ» (Ψαλμ λβ’ 18 – 19) καί «Πλούσιοι ἐπτώχευσαν καί ἐπείνασαν οἱ δέ ἐκζητοῦντες τόν Κύριον οὐκ ἐλαττωθήσονται παντός ἀγαθοῦ» (Ψαλμ. λγ’ 11). Σχετικῶς πάλιν εἰς ἄλλο σημεῖον τοῦ βιβλίου τῶν Ψαλμῶν ἀναγράφεται «Οὐκ εἶδον δίκαιον ἐγκαταλελειμμένον, οὐδέ τό σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους» (Ψαλμ. λς’ 25).
Ἀλλά καί ὁ ἴδιος ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν Δεσπότης μᾶς συμβουλεύει μέ τάς ἑξῆς χαρακτηριστικάς φράσεις: «Ἐμβλέψατε εἰς τά πετεινά τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν, οὐδέ θερίζουσιν, οὐδέ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, καί ὁ Πατήρ ἡμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά· οὐχ ὑμεῖς μᾶλλον διαφέρετε αὐτῶν;» (Ματθ. ς’ 26)· ἀμέσως δέ προσθέτει τί πρέπει νά κάμνωμεν· «Μή οὖν μεριμνησητε λέγοντες, τί φάγωμεν, ἤ τί πίωμεν, ἤ τί περιβαλώμεθα· πάντα γάρ ταῦτα τά ἔθνη ἐπιζητεῖ· οἶδε γάρ ὁ Πατήρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ὅτι χρῃζετε τούτων ἁπάντων· ζητεῖτε δέ πρῶτον τήν Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καί τήν δικαιοσύνην αὐτοῦ καί ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν» (Ματθ. ς’ 31 – 33).
(¹) Βασιλικά ζῷα (= βασιλικάς εἰκόνας) ὀνομάζει ὁ Ἅγιος Ἀντίοχος κατά συνεκδοχήν τά νομίσματα, διότι ἔφερον χαραγμένας τάς εἰκόνας τῶν βασιλέων. Ἡ δέ λέξις ζῷον σημαίνει καί εἰκών, μορφή, ζωγραφιά.
(²) «Μακάριος πλούσιος ὅς εὑρέθη ἄμωμος, καί ὅς ὀπίσω χρυσίου οὐκ ἐπορεύθη» (Σειράχ λδ’ 8).
Πηγή: ΕΥΕΡΓΕΝΤΙΝΟΣ (ΤΟΜΟΣ Δ’). Ἑπιμελείᾳ Βίκτωρος Ματθαίου Καθηγουμένου τῆς ἐν Κρονίζῃ Κουβαρᾶ Ἀττικῆς Ἱερᾶς καί σεβασμίας Δεσποτικῆς Μονῆς Μεταμορφώσεως του Σωτῆρος. Ἀθῆναι 1966 (σελ. 52).
Ἡ εἰκόνα τοῦ κειμένου, ἔχει τεθεῖ ἀπό τόν συντάκτη τῆς ἀνάρτησης.
